Bijzondere Waarnemingen in 2008

18 november 2008: Oranje schijnoesterzwam rukt op...

"Oranje schijnoesterzwam"
Phyllotopsis nidulans (Pers.: Fr.) Singer
Oranje schijnoesterzwam door Ruud & Cora Versijde
Foto: Ruud & Cora Versijde (2008)

Beschrijving:
Vorig jaar vonden Wim Appelhof en Bert Tolsma deze komt soort voor het eerst op een oude verrotte, liggende beuk in Amelisweerd en dat was ook de eerste vondst in Nederland (zie de waarneming 2007). Helaas werd de beuk, die verder niemand in de weg lag, opgeruimd. Wandelaars kunnen er gelukkig toch blijven genieten van dit paddenstoelenjuweel, want dit jaar is hij herontdekt op een andere plek in dit kleibos. Begin november werd de “Oranje schijnoesterzwam” ook in Zeeuws Vlaanderen gevonden. Daar groeide hij op een verrotte Populier. In een Zwitsers tijdschrift stond dat deze paddenstoel zich in Zwitserland uitbreidt. Krijgt de soort een duwtje in de rug en is er een opmars gaande? Het lijkt er een beetje op, want op 18 november j.l. was het opnieuw raak en nu in de Kaapsebossen bij Doorn.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
B. Tolsma (2007): Verwacht en nu verschenen: Phyllotopsis nidulans. Coolia 50(4), blz. 185-186, 201.
S. Ryman & I. Holmåsen (1992): Pilze, blz. 205.
J. Breitenbach & F. Kränzlin (1991): Pilze der Schweiz, Bnd.3, blz. 310.
C. Bas et al (1990): Flora Agaricina Neerlandica Vol.2, blz. 24.

14 november 2008: Purperen Bosbekerzwam op Rottumeroog

Purperen bosbekerzwam
Pachyella celtica (Boud.) Häffner
(= Peziza celtica (Boud.) M.M. Moser)
Purperen bosbekerzwam door Evert Ruiter
Foto: Evert Ruiter (2008)

Beschrijving:
Deze paddenstoel groeide op de noordzijde van een schraal, kalkrijk duin. In eerste instantie dacht ik een fors exemplaar van een Bruine bekerzwam (Peziza badia) te hebben gevonden, maar grootte en kleur deden mij twijfelen en een maand eerder was er op Rottumerplaat door Herman Sieben en Bert Dijkstra een Purperen Bosbekerzwam gevonden. Na microscopisch onderzoek door Bert Dijkstra bleek dat mijn vondst inderdaad ook deze soort betrof! De Purperen bosbekerzwam is in Nederland zeer zeldzaam en het lijkt dan een bijzonder toeval dat binnen een maand deze soort wordt gevonden op twee onbewoonde Waddeneilandjes waar vogelaars/mycologen na het tellen van duizenden steltlopers nog even een paar uurtjes besteden aan het zoeken van paddenstoelen. Wellicht duikt de soort op meerdere plekken in het Waddendistrict op.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
L. Hansen & H. Knudsen (2000): Nordic Macromycetes Vol.1, Ascomycetes, blz. 63 (als Peziza celtica).
J. Breitenbach & F. Kränzlin (1981): Pilze der Schweiz, Bnd.1, blz. 68 (als Peziza celtica).

12 november 2008: Viooltjeswasplaat in het Heekenbroek bij Hummelo (Achterhoek)

Viooltjeswasplaat
Hygrocybe viola J. Geesink & Bas
Viooltjeswasplaat door Herman ten Grotenhuis
Foto: Herman ten Grotenhuis (2008)

Beschrijving:
Woensdag waren we met de Vrije Paddenstoelenwerkgroep Z.O. Veluwe in het noordelijke deel van het Heekenbroek. Tijdens deze excursie vonden we in totaal drie exemplaren van deze zeer zeldzame wasplaat! Ze groeiden in het mos op een stijlkandje. Jan Dieker heeft de paddenstoel microscopisch gedetermineerd. Het Heekenbroek is een gemengd bos in een van de vroegere stroomgeulen van de Rijn. De grond is derhalve nogal met klei vermengd en daarom alleen al veelbelovend. Uit Nederland was tot nu toe slechts één vondst van deze soort bekend: in Zuid-Limburg (1987). Buiten Nederland zijn slechts drie andere vondsten bekend: België, Denemarken en Engeland. De Viooltjeswasplaat is in de Rode Lijst 2008 opgenomen als gevoelig.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
D. Boertmann (1996): The genus Hygrocybe, blz. 70-71.
E. Arnolds (1990): Hygrocybe in: Flora Agaricina Neerlandica Vol.2, blz. 82.

10 november 2008: Toefharig menhirzwammetje in het Coovels bos bij Helmond

Toefharig menhirzwammetje
Podospora pauciseta (Ces.) Traverso
Toefharig menhirzwammetje door Henk Lammers
Tekening: Henk Lammers (2008)

Beschrijving:
In het kader van het reeds lang lopende onderzoek in het Coovels bos te Helmond worden met regelmaat soorten gevonden die nog niet eerder in Nederland werden geregistreerd. Inmiddels betreft het ruim 300 soorten. Vaak betreft het dan de zogenaamde Pyrenomyceten (Kernzwammen) of Loculomyceten (Holtezwammen), waarover in het algemeen weinig bekend is en waar ook weinig mycologen naar zoeken. Het leek ons zinvol eens melding te doen van zo'n soort en de keus is gevallen op het Toefharig menhirzwammetje, welke we op 10 november voor de tweede maal hebben gevonden. Het vruchtlichaam is rondachtig tot peervormig en ligt of ingebed in het substraat, of groeit er soms ook op. De kleur is donkerbruin en aan de bovenkant bevindt zich een stevige zwarte papil, die is bedekt met een toef stijve haren, soms aangevuld met enkele verspreid staande haren. Het paddenstoeltje heeft een afmeting van ongeveer 0,5 mm. In de knotsvormige ascus zitten 4 sporen, die bij rijping steeds donkerder worden. Fraai aan de sporen is de aanwezigheid van hyaliene aanhangsels aan beide sporentoppen. De vondst werd gedaan op mest van een Wilde eend. Macroscopisch stelt het niet veel voor maar de microscopie is daarentegen oogstrelend en dat maakt het onderzoeken van deze groep zo boeiend.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
Ellis, M.B. & J.P. Ellis (1988): Microfungi on Miscellaneous Substrates, blz. 135.

9 november 2008: Zeer zeldzame bekerzwam op de Bochplaat op Terschelling

Geopyxis majalis (Fr.) Sacc. Geopyxis majalis door Henk Remijn
Foto: Henk Remijn (2008)

Beschrijving:
Tijdens het 'Cristella'-weekend bezochten we zondag o.a. het paardenweitje vlak voor het begin van de Boschplaat. Daar vonden we twee bekerzwammetjes op een kaal getrapt stukje duinhelling. Microscopisch onderzoek wees uit dat het ging om Geopyxis majalis, een soort die volgens het 'Overzicht' slechts eenmaal eerder is gevonden in ons land, hoewel Henk Huiser zegt de soort tweemaal eerder te hebben gezien. Bomen of struiken stonden er niet echt in de buurt of het moet kruipwilg zijn die hier overal overal aanwezig was; de mogelijke ectomycorrhiza-symbiont zou eigenlijk een naaldboom moeten zijn. Volgens Hansen & Knudsen (2000) zou deze soort dezelfde zijn als het Gewoon brandplekkelkje (G. carbonaria), maar daar zijn de Engelse en Nederlandse deskundigen het niet mee eens... De soort staat als gevoelig in de Rode Lijst 2008.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
L. Hansen & H. Knudsen (2000): Nordic Macromycetes Vol.1, Ascomycetes, blz. 98.
Ellis, M.B. & J.P. Ellis (1988): Microfungi on Miscellaneous Substrates, blz. 72.

8 november 2008: Veel bijzonderheden in schraal dennenbos op Terschelling

Roze aardster
Geastrum rufescens Pers.
Roze aardster door Aldert Gutter
Foto: Aldert Gutter (2008)

Beschrijving:
Het 'Cristella'-weekend op Terschelling gebruikten we om een beetje bij te komen van alle jubileumdrukte. Dus we bezochten de mooiste plekjes op Terschelling, waarvan bekend was dat daar in het verleden bijzonderheden gevonden waren. En omdat de meeste soorten in schraal dennenbos op de Rode Lijst 2008 staan, lag het voor de hand in zulk bos een lijstje te gaan maken. En er kwam geen eind aan: zoveel moois was er te beleven! Toen we net besloten weer eens op de fiets te stappen, scharrelde Marian Jagers nog even in een 'vergeten' hoekje... en daar stonden ze: een hele groep van deze zeer zeldzame en bedreigde reuzensoort! Herkenbaar aan de dikke rozerode slippen. Het grootste exemplaar was meer dan 12 cm groot. De Roze aardtser was nog niet eerder gevonden op Terschelling en tot nu toe bekend uit slechts dertien uurhokken.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
E. Gerhardt (2006): De grote paddenstoelengids voor onderweg, blz. 614.
L.M. Jalink (1995): De aardsterren van Nederland en België, blz. 50.
J. Breitenbach & F. Kränzlin (1986): Pilze der Schweiz, Bnd.2, blz. 384 (als G. vulgatum).

Goudrandmycena
Mycena aurantiomarginata (Fr.) Quél.
Goudrandmycena door Aldert Gutter
Foto: Aldert Gutter (2008)

Beschrijving:
Omdat schraal dennenbos mycologisch erg interessant en belangrijk is, dienen de beheerders te beseffen dat het omvormen van zulk bos naar gemengd bos eigenlijk onwenselijk is. Zeker dit stuk bos op het eiland, waar vergrassing tot nu toe nog steeds niet de overhand heeft, zou moeten worden gevrijwaard van elk soort ingreep. Dit stond ik te bespreken met de boswachter die ons bij onze ontdekkingstocht vergezelde, terwijl om mij heen voortdurend enthousiaste kreten klonken van mycologen die mooie paddenstoelen vonden. Omdat ik niet wilde achterblijven, bukte ik me ook maar eens en daar groeide de klapper van deze dag: de Goudrandmycena! Deze soort valt op door zijn olijfbruine hoed, terwijl de hoedrand en lamelsnede helder oranjegeel zijn. Ook de steelbasis is oranje. Nieuw voor Terschelling en in ons land bekend uit slechts negen uurhokken; ernstig bedreigd.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
E. Gerhardt (2006): De grote paddenstoelengids voor onderweg, blz. 208.
J. Breitenbach & F. Kränzlin (1991): Pilze der Schweiz, Bnd.3, blz. 262.

31 oktober 2008: Verradelijke 'aderzwam' bij Middelburg

Ziekenhuisboomkorst
Cerocorticium confluens (Fr.) Jülich & Stalpers
Veranderlijke aderzwam door Hannie Joziasse
Foto: Hannie Joziasse (2008)

Beschrijving:
Ondanks de saaie, koude vrijdag ging ik naar Landgoed Ter Hooge, ten westen van Middelburg. Ik zag daar bijna geen paddenstoelen, dus keek ik zomaar wat rond naar gevallen kleine stammen op de grond. Daar zag ik een mooi gekleurde stam met iets dat mij aan de Klontjestrilzwam deed denken, maar mijn grote loep toonde een bijzondere structuur: het leek wel een oude Oranje aderzwam, wat niet klopte, want dit materiaal was mooi vers. Thuisgekomen direct een foto op het forum bij 'waarneming' gezet en een paar uur later kwam een antwoord met de naam: Veranderlijke aderzwam. Dat was een melding waard voor de NMV-site! Ondertussen stuurde ik toch materiaal op aan Henk Remijn om het microscopisch te laten controleren en toen bleek iets anders: het was de heel gewone Ziekenhuisboomkorst, compleet met lysolgeur... Hier blijkt opnieuw weer duidelijk dat paddenstoelen heel vaak niet aan de hand van foto's kunnen worden benoemd!

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
J. Breitenbach & F. Kränzlin (1986): Pilze der Schweiz, Bnd.2, blz. 166.

25 oktober 2008: Ivoorboleet voor tweede maal dit najaar: terug na 40 jaar!

Ivoorboleet
Suillus placidus (Bonord.) Singer
Ivoorboleet door P. van den Eijnde
Foto: P. van den Eijnde (2008)

Beschrijving:
Veertig jaar geleden (1968) werd de Ivoorboleet voor het laatst gezien. In de Rode Lijst van 1996 stond hij dan ook vermeld als 'verdwenen'. In september vond Rob Chrispijn de soort terug in het Drents Friese Wold, een gebeurtenis die de pers haalde, maar voor de op 18 oktober gepresenteerde nieuwe Rode Lijst 2008 was dat te laat, zodat de Ivoorboleet daarin nog steeds als 'verdwenen' te boek staat! En dan, koud een maand later, de tweede vondst: nu in Duizel in Noord-Brabant, waar P. van den Eijnde hem fotografeerde. Door bijgaande foto aan te klikken, verschijnt in een popup-venster een grote foto van deze vondst. Een tweede foto, in datzelfde venster oproepbaar, is van Rob Chrispijn met de exemplaren uit Drenthe.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
J. Breitenbach & F. Kränzlin (1991): Pilze der Schweiz, Bnd.3, blz. 80.

19 oktober 2008: Grote Speldenprikzwam op Terschelling

Grote speldenprikzwam
Poronia punctata (L.) Fr.
Grote speldenprikzwam door Sjoerd Greydanus
Foto: Sjoerd Greydanus (2008)

Beschrijving:
Tijdens onze vakantie op Terschelling vonden we speldenprikzwammen op mest van paarden. De Landerumerheide wordt begraasd door geiten en paarden. De paardenmest was er rijkelijk mee bezet. Op basis van het substraat en de beschrijving in het 'Overzicht' benoemden we de speldenprikzwam in eerste instantie als de 'Grote' (Poronia punctata). Maar uit de artikelen in de Coolia bleek, dat het substraat niet zo’n sterk onderscheidend kenmerk is en het daarom ook de 'Kleine' (P. erici) zou kunnen zijn. Gelukkig had ik een paar exemplaren meegenomen om op een werkgroepbijeenkomst te laten zien, zodat ik thuis de sporen kon nameten. Alle onderzochte speldeprikzwammen hadden de relatief kleine sporen van de Grote speldeprikzwam. In 2007 meldden we de Kleine speldenprikzwam.
De Grote speldenprikzwam staat in heel Europa op de Rode Lijst en in Nederland zijn beide soorten kwetsbaar volgens de Rode Lijst 2008.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
G. Keizer (1997): Paddestoelen Encyclopedie. Rebo, blz. 84.
L. Jalink (1992): Poronia erici, een kleine soort speldeprikzwam in Nederland. Coolia 35/3, blz. 95-98.
R. Phillips (1981): Paddestoelen en schimmels van West-Europa, blz. 281.

18 oktober 2008: Twijfelparasol op landgoed Hoekelum bij Ede

"Sterschubbige parasolzwam"
Macrolepiota fuliginosa (Barla) M. Bon
Tepelparasolzwam door Aldert Gutter
Foto: Aldert Gutter (2008)

Beschrijving:
De eerste dag van het grote paddenstoelenevenement op landgoed Hoekelum, dat de NMV organiseerde ter ere van haar honderdste verjaardag en tijdens de eerste excursie die ik die dag leidde voor het in groten getale toegestroomde publiek, was het raak, dacht ik: een nieuwe soort voor mij! Zonder te twijfelen riep ik "Tepelparasolzwam" en ofschoon ik de literatuur erop nakeek, was ik blind voor dat deel van de beschrijving waaruit bleek dat het dat toch niet kon zijn... Gelukkig wees Henk Huijser mij hierop en moet ik nu deze soort hernoemen. Niet minder zeldzaam, maar door mij wel al eerder gevonden. Een snelle speurtocht op internet leerde mij meteen dat ongeveer 80% van de foto's die daar worden uitgegeven als zijnde 'Tepelparasolzwam' ook fout zijn benoemd. Een luide waarschuwing om het determineren op plaatjes op het web met een ernstige korrel zout te nemen!
De valkuil: De brede, in dit geval vrij hoge umbo (het bultje op de hoed) kan zich bij veel parasolzwammen manifesteren en is dus niet altijd de 'tepel' van de veel kleinere en blekere Tepelparasolzwam, die ook nog een andere hoedbekleding heeft.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
E.C. Vellinga (2001): Macrolepiota Singer. Flora Agaricina Neerlandica, Vol.5, blz. 67-68.
J. Breitenbach & F. Kränzlin (1995): Pilze der Schweiz, Band 4, blz. 216 (als Macrolepiota konradii).
R. Phillips (1981): Paddestoelen en schimmels van West-Europa, blz. 27 (als Lepiota konradii).

11 oktober 2008: Vertakt kroonknotsje weer terug in Voorsterbos

Vertakt kroonknotje
Artomyces pyxidatus (Pers.) Jülich
Vertakt kroonknotsje door Cees Klomp
Foto: Cees Klomp (2008)

Beschrijving:
Vorig jaar haalde deze zwam alle nieuwsrubrieken en konden we zelfs op VARA's Vroege Vogels het interview beluisteren met Gerrit Keizer die deze fraai soort als eerste herkende. Cees Klomp was toen ook al de vinder van dat mediagenieke paddenstoeltje, maar zijn foto werd verdrongen door die van een oudere vondst: die van Jeanne Lauwen, waaruit bleek dat de Kroontjesknotszwam al veel eerder in Nederland was waargenomen en gefotografeerd, maar niet herkend! Dit jaar zijn twee paddenstoelen opnieuw verschenen op dezelfde stronk en Cees was er eveneens opnieuw met zijn camera! Bekijk ook de waarneming uit 2007.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
E. Gerhardt (2006): De grote paddenstoelengids voor onderweg, blz. 592.
S. Ryman & I. Holmåsen (1992): Pilze, blz. 114 (als Clavicorona pyxidata).

9 oktober 2008: Gouden breeksteeltje

Gouden breeksteeltje
Conocybe aurea (J. Schaeff.) Hongo
Gouden breeksteel door Ismaël Wind
Foto: Ismaël Wind (2008)

Beschrijving:
Tijdens een autoritje naar mijn huisarts (ik had een zweepslag opgelopen) zag ik in een tuin prachtige gele paddenstoeltjes staan. De volgende dag toch maar naar de bewuste plaats gestrompeld, het was gelukkig dichtbij. Daar aangekomen stonden ze er nog steeds mooi bij. De tuin was net aangelegd en alleen bedekt met verse (pot)aarde dus vrij bemest. Thuis aangekomen de soort op 'waarneming' gezet waar al snel de naam Gouden breeksteeltje opdoemde. Dit is een zeldzame soort dus moest hij microscopisch geverifieerd worden. Daarvoor moest ik Marian Jagers en Dini Koopmans inschakelen, waarvoor dank. Die kwamen inderdaad uit op Conocybe aurea! De soort staat in de Rode Lijst 2008 als bedreigd. Bekijk ook de waarneming uit 2007.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
E. Arnolds (2005): in: Flora Agaricina Neerlandica Vol.6, blz. 130.
J. Breitenbach & F. Kränzlin (1995): Pilze der Schweiz, Bnd.4, blz. 300.

4 oktober 2008: Nieuwe Kussentjeszwam voor Nederland in Spanderswoud

Hypocrea pallida Ellis & Everh. Hypocrea pallida door Aldert Gutter
Foto: Aldert Gutter (2008)

Beschrijving:
Zaterdag 4 oktober was het de grote dag: 32 publieksexcursies in het teken van onze honderdste verjaardag door het hele land. Vol verwachting ging ik naar het Spanderswoud, waar ik met zes mede-NMV-ers onze rondleiding zou geven. Het werd een geslaagde wandeling met een bijzonder hoogtepunt dat bestond uit een beukentak met slappe, geel- tot oranjegevlekte hoedjes waar niemand een naam voor had. Mijn loep verraadde de aard: geen poriën, zoals we verwachtten, maar een kussenachtige laag met glanzende peritheciën: het moest een Hypocrea zijn! Thuis was de determinatie makkelijk: de asci met 16 sporen, waarvan de onderste acht een andere vorm hebben dan de bovenste acht, bevestigden wat ik in het veld al dacht. Maar deze soort was nieuw voor mij, en zoals daarna bleek, voor het hele land! Hypocrea pallida is onverwisselbaar en gebonden aan kaaszwammen (Oligoporus spp., waarvan dus de slappe hoedjes bleken te zijn), maar zeer zeldzaam in heel Europa!

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
L. Hansen & H. Knudsen (2000): Nordic Macromycetes Vol.1, Ascomycetes, blz. 219.
W. Helfer (1991): Libri Botanici Bnd.1, Pilze auf Pilzfruchtkörpern, blz. 29.

25 september 2008: Kammetjesstekelzwam bij Rheden

Kammetjesstekelzwam
Hericium coralloides (Scop.) Pers.
Kammetjesstekelzwam door Kasper en Maria Reinink
Foto: Kasper en Maria Reinink (2008)

Beschrijving:
Regelmatig wandelen wij in het Asselt in de gemeente Rheden door de indrukwekkende beukenlanen. Een beuk die in 2007 nog rechtop stond, was inmiddels omgevallen en lag in een paar stukken op de grond. Vooral in het onderste deel waren diverse grote vruchtlichamen van de Kammetjesstekelzwam te zien. Een fotogenieke soort, die opvalt door zijn witte, spookachtige voorkomen en evenals de Pruikzwam (H. erinaceus) in de Rode Lijst van 1996 is opgenomen als bedreigd, omdat groot dood hout zo'n zeldzaamheid was in onze bossen. Door veranderd beheer is de hoeveelheid (groot) dood hout de laatste jaren toegenomen, zodat we nu met spanning de binnen twee weken te verschijnen nieuwe Rode Lijst afwachten om te zien of de status van deze soorten is gewijzigd.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
E. Arnolds (2003): De Stekelzwammen en Pruikzwammen van Nederland en België, Coolia 46(3), supplement. Blz. 25.
E. Gerhardt (2006): De grote paddenstoelengids voor onderweg, blz. 572.
G. Keizer (1997): Paddestoelen Encyclopedie. Rebo, blz. 107.

21 september 2008: 'Verdwenen' gewaande Scherpe gele ridderzwam teruggevonden bij Boschoord

Scherpe gele ridderzwam
Tricholoma aestuans (Fr.) Gillet
Scherpe gele ridderzwam door Robbert Vlagsma
Foto: Robbert Vlagsma (2008)

Beschrijving:
Toen ik deze Ridderzwammen vond, had ik geen idee om welke soort het kon gaan, want Tricholoma aestuans, waarop zij het meeste leken, was immers verdwenen uit ons land! Ik stuurde daarom een mailtje naar de NMV-site, waarna ik meteen in contact werd gebracht met Rob Chrispijn, die met zijn determinatie mijn vermoeden bevestigde! Super!

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
A. Riva (1988, 2003): Fungi Europaei Vol. 3, Tricholoma, blz. 266.
C. Bas et al (1999): Flora Agaricina Neerlandica Vol. 4, blz. 139.

19 september 2008: Stekelkopamaniet in Neerijnen

Stekelkopamaniet
Amanita solitaria (Bull.: Fr.) Mérat
Stekelkopamaniet door Gio van Bernebeek
Foto: Gio van Bernebeek (2008)

Beschrijving:
Afgelopen week in Neerijnen geweest en de lanen rondom het gemeentehuis bezocht. Een plek waar al heel lang door vele mycologen wordt gezocht. De lanen bestaan uit kalkrijke klei en leem met hoofdzakelijk eik en beuk. Vorig jaar vond ik hier o.a. de Satansboleet, naar dit jaar staan er beduidend minder paddestoelen, wat me ook al in augustus was opgevallen. Zou het composteerbedrijf pal ernaast met zijn zurige stank er iets mee te maken kunnen hebben? Dit bedrijf heeft zich recent flink uitgebreid. Wel gevonden de zeer zeldzame Stekelkopamaniet. Deze amaniet staat op de Rode Lijst als gevoelig. Zie ook de waarneming uit 2006.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
J. Breitenbach & F. Kränzlin (1995): Pilze der Schweiz, Band 4, blz. 154.
R. Phillips (1981): Paddestoelen en schimmels van West-Europa, blz. 21.

18 september 2008: Entoloma jahnii in De Krang (L)

Entoloma jahnii Wölfel & Winterh. Entoloma jahnii door Arno van Stipdonk
Foto: Arno van Stipdonk (2008)

Beschrijving:
Bij het zoeken naar paddenstoelen of myxomyceten ga ik ook regelmatig op zoek onder boomstammen en takken. Aan de onderzijde van een dode, liggende boomstam vond ik deze kleine witte paddenstoeltjes. Bij het verzamelen van materiaal viel het op dat de binnenkant van de stam doorweekt was en het hout sponsachtig zacht was. In het eerste preparaat waren de typisch hoekige en opvallend grote Entoloma-sporen (12-14 μm) overvloedig aanwezig. Dit, in combinatie met de aanwezige beharing op steel en hoed, brengt je dan al snel op Entoloma jahnii. Deze soort blijkt slechts eenmaal eerder gevonden te zijn in Nederland: in 1995 door Rob Chrispijn in twee aansluitende kilometerhokken in de Wieden.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
M.E. Noordeloos (2004): Fungi Europaei Vol. 5a, Entoloma s.l., blz. 1140.

16 september 2008: Vierslippige aardstern in de Appelzak in Moerdijk

Vierslippige aardster
Geastrum quadrifidum Pers.: Pers.
Vierslippige aardster door Jeanne Leenaerts
Foto: Jeanne Leenaerts (2008)

Beschrijving:
Afgelopen dinsdag gingen wij naar 'De Appelzak' in Moerdijk. Dit is een gebied waar zand opgespoten is. Je kunt er dan ook van alles verwachten, maar aan een Vierslippige aardster hadden we niet gedacht. Hij komt maar in 19 uurhokken voor en is volgens de Rode Lijst ernstig bedreigd. De soort behoort tot de zg. 'nestaardsterren'. Het bolletje is grijs met steel en apophyse. De mondzone gewimperd, met hof op een soort verhoging en met een duidelijke ringvoor. De vier slippen zijn met de punten vastgehecht aan de als een bekertje uitziende zwamvloklaag en wijzen bijna recht naar beneden. Tot zover klopte alles met de beschrijving in de literatuur. Alleen de oecologie lijkt niet te kloppen: in Nederland komt deze soort vrijwel uitsluitend voor in naaldbos, maar hier stond hij onder loofhout. Zie ook de waarneming uit 2007.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
E. Gerhardt (2006): De grote paddenstoelengids voor onderweg, blz. 612.
L.M. Jalink (1995): De aardsterren van Nederland en België, blz. 49.
R. Phillips (1981): Paddestoelen en schimmels van West-Europa, blz. 252.

12 september 2008: Grootsporige en Zwarte truffelknotszwammen in het Buurser Zand

Grootsporige truffelknotszwam
Cordyceps longisegmentis Ginns
Grootsporige truffelknotszwam door Mike Hirschler
Foto: Mike Hirschler (2008)

Beschrijving:
Aan de wandel bij het Buurser Zand trof ik een veldje aan van 34 (!) Echte tolzwammen (Coltricia perennis). Voor mij al een heel leuke vondst, maar tussen de tolzwammen doorkruipend om foto’s te maken, ontdekte ik zes Grootsporige truffelknotszwammen! Ik las dat deze parasiteren op hertentruffels en groef er eentje uit. Bij het uitgraven was het aardig om te zien dat de uitgegraven truffel inderdaad (als beschreven) met gele myceliumstrengen verbonden was aan de knotszwam. Maar de myceliumdraden leidden ook naar een andere knotszwam, de Zwarte truffelknotszwam (Cordyceps ophioglossoides). Dat betekende dat twee soorten truffelknotszwammen 'het deden' met één hertentruffel! Gezien de dikke bruine rand en de witte inhoud denk ik dat het een stekelige hertentruffel (Elaphomyces muricatus) was. Van de Zwarte truffelknotszwammen vond ik er acht. De grootsporige staat als vrij zeldzaam te boek, de zwarte als matig algemeen en de truffel zelf als vrij algemeen (Gerhardt). De Stekelige hertentruffel en beide truffelknotszwammen staan alle op de Rode Lijst als bedreigd. Zie ook de waarneming uit 2007.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
G. Keizer (1997): Paddestoelen Encyclopedie. Rebo, blz. 72.
R. Phillips (1981): Paddestoelen en schimmels van West-Europa, blz. 281.

8 september 2008: Beukenkoraalzwammen bij Ruurlo

Beukenkoraalzwam
Ramaria fagetorum Maas Geesteranus ex Schild
Beukenkoraalzwam door Mike Hirschler
Foto: Mike Hirschler (2008)

Beschrijving:
Langs de Wierdenseweg bij Ruurlo vonden wij na het voorbereiden van de op 4 oktober te houden publiekswandeling een hele reeks bijzondere paddenstoelen. Eén daarvan was de Beukenkoraalzwam die wij al eerder microscopisch hadden gedetermineerd. In de buurt stonden ook nog vele andere mooie paddenstoelen: Bruine anijszwam (zie hieronder), Goudvliesbundelzwam (Pholiota aurivella) en verschillende stekelzwammen als Avondroodstekelzwam (Sarcodon joeides), Fluwelige stekelzwam (Hydnellum spongiosipes) en Blauwvoetstekelzwam (Sarcodon scabrosus). Helaas waren deze alle drie niet echt fotowaardig. De Beukenkoraalzwam staat op de Rode Lijst als bedreigd. Zie ook de waarneming uit 2007.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
G.J. Krieglsteiner (2001): Die Großpilze Baden-Württembergs, Band 2, blz. 72.
G.A. Maas Geesternaus (1976): De clavarioide fungi. WM 113, blz. 61.

8 september 2008: Bruine anijszwammen bij Ruurlo

Bruine anijszwam
Lentinellus cochleatus (Pers. ex Hoffm.) P. Karst.
Bruine anijszwam door Mike Hirschler
Foto: Mike Hirschler (2008)

Beschrijving:
Tijdens de voorbereiding van de publieksexcursies voor 4 oktober in de buurt van Ruurlo ontdekten we de Bruine anijszwam die prachtig stond te pronken op de stronk van een afgezaagde beuk. Je rook de anijs als het ware een kilometer in de omtrek. Enkele nieuwsgierige dames op de fiets wisten wij op de knieën voor de stronk en met de neus op de groep paddenstoelen te krijgen, met als resultaat verrukte kreten van herkenning van de anijsgeur. Op de foto zijn ook de kenmerkende gezaagde lamelsnedes te zien. De Bruine anijszwam staat op de Rode Lijst als kwetsbaar.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
E. Gerhardt (2006): De grote paddenstoelengids voor onderweg, blz. 224.
G. Keizer (1997): Paddestoelen Encyclopedie, blz. 263.
R. Phillips (1981): Paddestoelen en schimmels van West-Europa, blz. 188.

5 september 2008: Een nieuwe Peziza in het Nuenens Broek

Peziza apiculata Cooke Peziza apiculata door Henk Huijser
Foto: Henk Huijser (2008)

Beschrijving:
Vorige week vond ik in het Nuenens Broek op een gedeeltelijk bemoste dikke, vochtig liggende tak (populier) een kleine donker bruine bekerzwam, samen groeiend met een Wimperzwam. Determinatie liet zien, dat het een soort uit het geslacht Peziza was en wel een soort met uitstekels aan de polen van de sporen (apiculaat). Met de tabel van Häffner in Z. Mykol. 52(1) 1986 komt men op Peziza apiculate, voor zo ver mij bekend een niet eerder voor Nederland gemelde soort. De in Ascomiceti d’Italia gegeven afbeelding heeft vermoedelijk betrekking op een verwante soort.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
Häffner (1986): Z. Mykol. 52(1)

4 september 2008: Baretaardster in Barneveld

Baretaardster
Geastrum striatum DC.
Baretaardster door Cees Klomp
Foto: Cees Klomp (2008)

Beschrijving:
Tijdens een van mijn speurtochten naar soorten die ik andere jaren gevonden heb, vond ik in Barneveld in een stuk plantsoen deze Baretaardster. Het doet je goed om weer op dezelfde plek een Rode Lijst-soort (deze soort heeft de status bedreigd) tegen te komen! Op dat moment vond ik er drie: deze jonge en twee oudere exemplaren. De komende tijd zal ik deze plek blijven observeren.
Zie ook de waarneming uit 2005.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
L.M. Jalink (1995): De aardsterren van Nederland en België, blz. 56.

26 augustus 2008: Uitgestorven gewaande Zijdetolzwam terug in Bergen !

Zijdetolzwam
Coltricia cinnamomea (Jacq.) Murrill
Zijdetolzwam door Kees Roobeek
Foto: Kees Roobeek (2008)

Beschrijving:
Dinsdag bezocht ik de duinen bij Bergen in de buurt van 'De Fransman' met goed resultaat (hier is o.a. een groeiplaats met ca. 50 Blauwvoetstekelzwammen) en op zoek naar nog meer stekelzwammen, toen ik op een mossig hellinkje onder kromme zomereiken enkele merkwaardig glanzende tolzwammetjes vond. De vorm en groeiwijze weken duidelijk af van de Echte tolzwam (Coltricia perennis), die ik vlak daarvoor langs het pad had aangetroffen. Omdat de zwammetjes afweken, heb ik een exemplaar meegenomen en pas thuis kwam ik er achter dat er ook een Zijdetolzwam bestaat. Onder de microscoop was de gladde hoedhuidstructuur goed te zien. en de gemiddelde sporengrootte van 6 x 5 µm kwam ook goed overeen met de literatuuropgaven van deze soort! Een zeldzaamheid die volgens de Rode Lijst uit ons land verdwenen was!

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
G.J. Krieglsteiner (2000): Die Großpilze Baden-Württembergs Band 1, blz. 429.
P.J. Keizer (1996): Een nieuwe Tolzwam (Coltricia) in aangeplante loofbossen: Coltricia confluens. Coolia 39(2), blz. 84-88.

8 augustus 2008: Verfstuifzwam op de Sallandse Heuvelrug

Verfstuifzwam
Pisolithus arhizus (Scop.) Rauschert
Verfstuifzwam door Ismael Wind
Foto: Ismael Wind (2008)

Beschrijving:
Het werd weer eens tijd om de prachtige Sallandse Heuvelrug nabij Nijverdal te bezoeken. Op mijn tocht vond ik onder andere honderden Hanenkammen, Braakrussula's, Zwartvoetkrulzomen, een mooie grote Reuzenzwam en verse Dunne weerschijnzwammen. Aan het einde van de tocht ging ik nog even kijken of de Holsteelboleet er al stond, maar vergeefts. Op de weg daarheen zag ik opeens een truffel op een steilkantje van de weg. Tenminste dat was mijn eerste gedachte. Na hem gefotografeerd te hebben haalde ik hem uit de grond. Tot mijn verbazing had het ding een "wortelgestel" zoals de Wortelende aardappelbovist. Toch een bovist dan? Ik sneed er een plakje vanaf en daar zag ik dat de binnenkant gekamerd was en gevuld met 'erwten'. De wanden van de kamertjes zijn geel. Het was iets wat ik totaal niet kende. Een speurtocht op internet en contact met een mycoloog wees het uit: de verfstuifzwam! Een prachtige en zeer zeldzame vondst!

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
E. Gerhardt (2006): De grote paddenstoelengids voor onderweg, blz. 610.
R. Phillips (1981): Paddestoelen en schimmels van West-Europa, blz. 251.

5 augustus 2008: Krijtwitte plooiparasol in Portengen (U)

Krijtwitte plooiparasol
Leucocoprinus cretatus Lanzoni
Krijtwitte plooiparasol door Gert Immerzeel
Foto: Gert Immerzeel (2008)

Beschrijving:
Onlangs werd ik gebeld door een boer in de regio over bijzondere paddestoelen op zijn mestvaalt. Het was Wim Hoogendoorn uit Portengen, die mij later ook nog foto's mailde. Ondanks de stromende regen toch maar direct op naar die boerderij. En inderdaad: vol met paddenstoelen en het zag er heel interessant uit voor een liefhebber van parasolzwammetjes! Ik dacht aanvankelijk dat het ging om een Cystolepiota. Bij controle thuis bleek het te gaan om de Krijtwitte plooiparasol. Een zeer uitbundige soort die in honderden exemplaren, veelal in dichte groepen en bundels, op de oude mestvaalt groeide. De zwam staat op de Rode Lijst als gevoelig, is zeer zeldzaam en komt in Europa vooral in kassen voor. Verwarring is mogelijk met de Kegelpoederparasol (Cystolepiota pulverulenta), doch deze heeft veel kleinere en niet dextrinoïde sporen.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
M. Bon (1996): Die Großpilzflora von Europa 3, Lepiotaceae, blz. 100.
M. Candusso & G. Lanzoni (1990): Fungi Europaei 4, Lepiota s.l., plaat 60.
B. Cetto (1978): Funghi Vero 2, plaat 404.

3 augustus 2008: veel bijzonderheden op landgoed Gunterstein

Beschrijving:
Zondag 3 augustus heb ik enkele uren op het landgoed Gunterstein rondgewandeld. Daar groeiden veel bijzondere paddenstoelen, van zeer zeldzaam tot ernstig bedreigd. De meest interessante, die ik fotografeerde, waren Haagbeukboleet, Prachtamaniet, Saffraanamaniet en Wortelende boleet (Boletus radicans).
Haagbeukboleet door Gio van Bernebeek
Haagbeukboleet
Leccinum griseum (Quél.) Singer
Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
E. Gerhardt (2006): De grote paddenstoelengids voor onderweg, blz. 484.
S. Ryman & I. Holmåsen (1992): Pilze, blz. 229.

Prachtamaniet
Amanita ceciliae (Berk. & Broome) Bas
Prachtamaniet door Gio van Bernebeek
Bekijk ook de waarnemingen uit 2006 en 2004

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
E. Gerhardt (2006): De grote paddenstoelengids voor onderweg, blz. 28.
S. Ryman & I. Holmåsen (1992): Pilze, blz. 394.
R. Phillips (1981): Paddestoelen en schimmels van West-Europa, blz. 22 en 23.

Saffraanamaniet
Amanita crocea (Quél.) Singer var. crocea
Saffraanamaniet door Gio van Bernebeek
Foto's: Gio van Bernebeek (2008)

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
E. Gerhardt (2006): De grote paddenstoelengids voor onderweg, blz. 26.
S. Ryman & I. Holmåsen (1992): Pilze, blz. 395.
R. Phillips (1981): Paddestoelen en schimmels van West-Europa, blz. 23.

19 juni 2008: Plooiplaatzwammetjes bij Oldenzaal

Plooiplaatzwammetje
Delicatula integrella (Pers.: Fr.) Pat.
Plooiplaatzwammetje door Gerben Winkel
Foto: Gerben Winkel (2008)

Beschrijving:
Maandagmorgen in alle vroegte op zoek naar mogelijke paddenstoelen in mijn Meetnetplot op de Lonnekerberg. Het heeft eindelijk eens flink geregend en dat heeft in een bosgreppel gezorgd voor een paar verrassingen: onderin staat een groep Plooiplaatzwammetjes en een meter verderop zie ik de eerste Hanenkammen. Drie weken eerder dan vorig jaar! Het Plooiplaatzwammetje groeit hier op ondergrondse rottende takjes en in de schaduw van oude beuken. Ze zien er extreem teer uit. Doorschijnend vliesdun met aderachtige verdikkingen die weinig op plaatjes lijken. De hoedjes hebben een doorsnee van ten hoogste één centimeter. Delicaat zijn ze zeker! Maar na een paar dagen is er helaas niets meer van over. Vroeger werd dit zwammetje ingedeeld bij Mycena, wat niet verwonderlijk is als je ze ziet. De soort is zeldzaam en staat op de Rode Lijst vermeld als bedreigd.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
V. Antonin & M.E. Noordeloos (2004): A monograph of the genera Hemimycena, Delicatula, Fayodia, Gamundia, Myxomphalina, Resinomycena, Rickenella and Xeromphalina in Europe, blz. 125.
J. Breitenbach & F. Kränzlin (1991): Pilze der Schweiz, Bnd.3, blz. 186.

13 mei 2008: Scutellinia heterosculpturata Nieuw in Nederland

Scutellinia heterosculpturata Kullman & Raitv. Scutellinia heterosculpturata door Henk Huijser
Foto: Henk Huijser (2008)

Beschrijving:
Gister vond ik in de Dommelbeemden bij Nijnsel opnieuw Scutellinia heterosculpturata, een soort die als nieuw geldt voor Nederland, maar die ik reeds in mei 2004 met niet al te best materiaal in dit gebied gevonden heb. Het gaat om een in deze tijd van het jaar nog vrij nat hooiland met Carex (zegge), Equisetum (paardenstaart), Pedicularis (kartelblad) enz. Naast deze nieuwe soort werden er nog twee andere wimperzwammen gevonden: de Gewone wimperzwam (Scutellinia scutellata) en de Pukkelsporige wimperzwam (Scutellinia patagonica). Ter vergelijking heb ik een foto van de Gewone wimperzwam meegestuurd. Dat is de laatste (4e) foto is de reeks.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
L. Hansen & H. Knudsen (2000): Nordic Macromycetes Vol.1, blz. 115.

29 april 2008: Taphrina johansonii in de duinen bij Bergen

'Peppelvlag'
Taphrina johansonii Sadeb.
Taphrina johansonii door Kees Roobeek
Foto: Kees Roobeek (2008)

Beschrijving:
Gisteren vond ik in de 'Verbrande Pan', een duingebied bij Bergen, op een gedeeltelijk omgewaaide ratelpopulier de jonge vruchtlichamen van de 'peppelvlag' Taphrina johansii. De katjes blijven meestal buiten handbereik, maar door de windworp hingen ze nu op ooghoogte, wat het vinden van deze kleinoden vergemakkelijkte.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
J. Breitenbach & F. Kränzlin (1981): Pilze der Schweiz, Bnd.1, blz. 128.
W.M. Docters van Leeuwen (1982): Gallenboek, blz. 244.

26 april 2008: Salomonsstromabekertje in Leiden

Salomonsstromabekertje
Stromatinia rapulum (Bull.) Boud.
Salomonsstromabekertje door Hans Adema
Foto: Hans Adema (2008)

Beschrijving:
Deze zaterdag waren we met afdeling Leiden van de KNNV op pad om voorjaarspaddenstoelen te zoeken. Veel hebben we er niet gevonden, maar in de 'Libellenvallei' groeide het Salomonsstromabekertje. We troffen verschillende groepjes aan, maar de gastheer zelf (welriekende salomonszegel) was nog niet boven de grond. Toen ik hier drie jaar geleden was, stonden de bekertjes, zoals het hoort, onder de jonge salamonszegels. De paddenstoeltjes zijn kleine bruine cirkelronde bekerzwammetjes van ongveer 1-3 cm in doorsnede. De soort is in ons land beperkt tot de kalkrijke duinen, omdat vrijwel alleen hier de welriekende salomonszegel groeit. In de 'Libellenvallei' groeit hij aan de rand van lage struwelen van duindoorn en kardinaalsmuts. Het Salomonsstromabekertje staat als gevoelig op de Rode Lijst.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
G. Keizer (1997): Paddestoelen Encyclopedie, blz. 59.

21 april 2008: Grote aderbekerzwammen in het Bunderbos

Grote aderbekerzwam
Disciotis venosa (Pers.) Boud.
Grote aderbekerzwam door Henk Huijser
Foto: Henk Huijser (2008)

Beschrijving:
De tweede helft van april is de geschikte periode om in het Bunderbos bij Elsloo "voorjaarsbloeiers" te bezichtigen. Tijdens een wandeling zijn dan tegelijk bloeiende helmbloemen, sleutelbloemen, witte en gele bosanemonen, daslook, dotters en de reuzenpaardenstaart te bewonderen. Ook op het gebied van de voorjaarspaddenstoelen valt er het nodige te ontdekken. De opvallendste hieronder zijn de Morieljes (Gewone – en Kapjesmorielje). Nauw verwant aan deze beide soorten is de Grote aderbekerzwam, die bij verouderen steeds duidelijker zij 'aders' laat zien en onder gunstige omstandigheden wel tot 20 cm groot kan worden. Het op de foto afgebeelde exemplaar haalde 17 cm. Morielje-achtigen gelden over het algemeen als eetbaar, bij de sterk naar chloor of nitreuze dampen ruikende Grote aderbekerzwam is consumptie niet aan te raden! De soort staat als bedreigd op de Rode Lijst.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
E. Gerhardt (2006): De grote paddenstoelengids voor onderweg, blz. 640.
G. Keizer (1997): Paddestoelen Encyclopedie, blz. 37.
J. Breitenbach & F. Kränzlin (1981): Pilze der Schweiz, Bnd.1, blz. 50.

15 april 2008: Breedsporig mosschijfje

Breedsporig mosschijfje
Octospora roxheimii Dennis & Itzerott
Breedsporig mosschijfje Gerben Winkel
Foto: Gerben Winkel (2008)

Beschrijving:
Nieuw geschapen natuurgebieden bieden steeds weer nieuwe verrassingen. Van een twee jaar geleden ontgonnen weiland is de vruchtbare laag afgevoerd. In de pioniersvegetatie die daarop ontstaan is, is het de moeite waard om op de kleintjes te letten: mini landschapjes met Pitrus en Gewoon krulmos, natte stukken met veel algen en iets hogerop staan Sombere trechtertjes (Omphalina obscurata). En dan zie je ineens vel oranje stipjes van nauwelijks drie millimeter groot, die als verfspatjes in een groepje op de grond liggen. bestuderen met de loep doet mij vermoeden dat het hier gaat om het Breedsporig mosschijfje, wat later wordt bevestigd door Atte van den Berg. De bodem van dit verse natuurgebied bevat veel ijzeroer en resten houtskool. Het Breedsporig mosschijfje houdt ook van brandplekken en is thans nog uiterst zeldzaam.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
L. Hansen & H. Knudsen (red.) (2000): Nordic Macromycetes, Vol.1, blz. 107.
R.W.G. Dennis (1981): British Ascomycetes, blz. 57.

8 april 2008: Rode kelkzwammen bij Nijmegen

Rode kelkzwam
Sarcoscypha coccinea (Scop.: Fr.) Lamb.
Rode kelkzwam door Gio van Bernebeek
Foto: Gio van Bernebeek (2008)

Beschrijving:
Afgelopen dinsdag was ik in het 'Filosofendal' in Beek bij Nijmegen eigenlijk op zoek naar Morieljes. Die heb ik dus niet gevonden, maar ik trof wel ongeveer veertig verse Rode kelkzwammen op els aan! Dat is vrij laat voor deze soort. De Rode kelkzwam staat bekend als zeer zeldzaam, maar mijn ervaring is bij gericht zoeken dat je hem regelmatig tegenkomt. In het veld is de soort trouwens niet te onderscheiden van de Krulhaarkelkzwam. Van beide soorten is in deze rubriek al meerdere keren melding gemaakt.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
J. Breitenbach & F. Kränzlin (1981): Pilze der Schweiz, Bnd.1, blz. 122.

6 april 2008: Beekmijtertjes bij Uchelen

Beekmijtertje
Mitrula paludosa Fr.: Fr.
Beekmijterje door Cees Klomp
Foto: Cees Klomp (2008)

Beschrijving:
Tijdens mijn wandeling langs de sprengen in Uchelen vond ik het zeldzame Beekmijtertje. De vruchtlichaampjes zijn 1 tot 5 cm groot en de top is ei of knotsvormig en geel tot oranje van kleur. Deze soort voor in beekjes of veenslootjes op rottende blaadjes of takjes tussen Veenmos. Verleden jaar ben ik ook meerdere malen wezen zoeken, maar helaas zonder resultaat. Dit jaar had ik dankzij een tip meer geluk: in totaal telde ik 120 exemplaren, een genot om te zien! De regenachtige middag met fikse buien hagel ben je dan zo vergeten. Bekijk ook de waarneming van vorig jaar.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
G. Keizer (1997): Paddestoelen Encyclopedie, blz. 58.
R. Phillips (1981): Paddestoelen en schimmels van West-Europa, blz. 274.
J. Breitenbach & F. Kränzlin (1981): Pilze der Schweiz, Bnd.1, blz. 136.

4 april 2008: Bloemaardster in de Heldense Bossen (L)

Bloemaardster
Geastrum floriforme Vittad.
Bloemaardster door Alina Billekens-Starzynska
Foto: Alina Billekens-Starzynska (2008)

Beschrijving:
Tijdens een wandeling op zoek naar naar Voorjaarskluifzwammen in de Heldense Bossen, vond ik onder een Robinia tussen Winterpostelein twee oude aardsterretjes, waarvan de slippen om het bolletje gesloten waren. Het was niet meer te zien welke soort het was. Omdat het al begon te schemeren, besloot ik om de dag erna nog eens terug te keren. Hoewel het die dag van tijd tot tijd regende, ging ik weer terug naar de plek en tot mijn verbazing vond ik in een mum van tijd zeven nieuwe exemplaren: door de regen waren de slippen nu geopend en waren de zwammetjes beter te bekijken. Een naam kon ik er niet aan geven, dus heb ik het materiaal naar Piet Kelderman gestuurd. Hij heeft het aardsterreje gedetermineerd als de Bloemaardster, de eerste vondst in Limburg en uiterst zeldzaam in de rest van het land!

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
L.M. Jalink (1995): De Aardsterren van Nederland en België, blz. 40.

30 maart 2008: Anemonebekerzwammen in Amsterdam Geuzenveld

Anemonebekerzwam
Dumontinia tuberosa (Bull.) L.M. Kohn
Anemonebekerzwam door Christiane Baethcke
Foto: Christiane Baethcke (2008)

Beschrijving:
Wetende dat dit de tijd voor de Anemonenbekerzwam is, ging ik naar de enige plek dicht bij ons huis waar Bosanemonen groeien: een vochtig stukje langs een klein paadje. Hier ligt wat hout te rotten onder een aantal bomen en de bosanemonen groeien er uitbundig. Ik had al een paar keer eerder gekeken tussen de plantjes, maar nog niets gezien. Toen ik vandaag op weg naar huis opnieuw langs de Anemonen kwam, kon ik het ondanks de stromende regen niet laten om toch weer door mijn knieën te gaan. En ja, dit moesten ze zijn: kleine bruine bekertjes, het water stond er in! Snel een paar foto’s gemaakt. Mijn teckeltje was er niet van gediend, want het was nat en koud. Enkele dagen later vond ik in het zelfde stukje nog meer Anemonenbekertjes en aan de andere kant van het pad een Gewone Morielje. De Anemonebekerzwam staat op de Rode Lijst als bedreigd.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
E. Gerhardt (2006): De grote paddenstoelengids voor onderweg, blz. 648.
R. Courtecuisse (1994): Les champignons de France, blz 113.

24 maart 2008: Roodplaathoutzwammen in het Dubbroek (L.)

Roodplaathoutzwam
Daedaleopsis tricolor (Bull.) Bondartsev & Singer
Roodplaathoutzwam door Alina Billekens
Foto: Alina Billekens-Starzynska (2008)

Beschrijving:
Het Dubbroek is een broekbos in een oude Maas-arm met veel elzen, hazelaars en berken. Het ligt tussen Maasbree en Baarlo in Noord-Limburg. Tijdens een wandeling op Paasmaandag stuitte ik, sneeuw en hagelbuien trotserend, op deze houtzwam. Bij het zien van de bovenkant dacht ik in eerste instantie aan de Roodporiehoutzwam, maar na hem beter bekeken te hebben werd bij het zien van de onderkant met de lamelachtige structuur al snel duidelijk dat dit iets anders moest zijn. Toen mijn man bij mijn thuiskomst de vondst zag, dacht hij meteen aan de Roodplaathoutzwam. De zwam groeide op afgevallen takken van een Hazelaar. De Roodplaathoutzwam is zeer zeldzaam in ons land en tot tien jaar geleden slechts bekend uit twee uurhokken, waarvan één in Zuid-Limburg. In de Rode Lijst wordt de soort vermeld als gevoelig.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
J. Breitenbach & F. Kränzlin (1986): Pilze der Schweiz, Bnd.2, blz. 306 (als Daedaleopsis confragosa var. tricolor).

14 maart 2008: Bokaalkluifzwammen nabij Heibloem (L.)

Bokaalkluifzwam
Helvella acetabulum (L.: Fr.) Quél.
Bokaalkluifzwam door Alina Billekens
Foto: Alina Billekens-Starzynska (2008)

Beschrijving:
Vandaag troffen we een grote groep Bokaalkluifzwammen aan tijdens een wandeling langs een kanaal dat in het verleden werd gebruikt om overtollig water van De Peel af te voeren naar de Maas om de winning van turf te vergemakkelijken en om de turf af te voeren. De zwammen stonden dicht op een fietspad, over een lengte van zeker tweehonderd meter, onder oude eiken die langs het hele traject van het kanaal zijn aangeplant. Het waren veelal nog jonge exemplaren, variërend van 0,5 tot 4 cm in doorsnede, met nog naar binnen gebogen bekerrand. De soort komt matig algemeen voor en staat op de Rode Lijst als kwetsbaar. Bekijk ook de waarneming uit 2004.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
E. Gerhardt (2006): De grote paddenstoelengids voor onderweg, blz. 636.
M.B. Ellis & J.P. Ellis (1988): Microfungi on Miscellaneous Substrates, blz. 73-76.
J. Breitenbach & F. Kränzlin (1981): Pilze der Schweiz, Bnd.1, blz. 60 (H. leucomelaena als Paxina leucomelas).
Maas-Geesteranus (1967): De fungi van Nederland II. Pezizales - deel I, KNNV WM-69, blz. 16.

24 februari 2008: Zwartwitte bokaalkluifzwammen bij Venlo

Zwartwitte bokaalkluifzwam
Helvella leucomelaena (Pers.) Nannf.
Zwartwitte bokaalkluifzwam door Alina Billekens
Foto: Alina Billekens-Starzynska (2008)

Beschrijving:
Langs een breed pad aan de rand van de Groote heide in Venlo, troffen we in een gemengd bosje met dennen en berken een groepje van ca. 30 van deze zeldzame bokaalkluifzwammen aan. Net als de echte Bokaalkluifzwam (die te herkennen is door de scherpere ribben op de steel) is deze soort kalkminnend, zodat de grond op deze wel rijker moet zijn dan onder het aangrensende heideveld. De Zwartwitte bokaalkluifzwam wordt in ons land altijd onder dennen gevonden en is bekend uit nauwelijks meer dan twintig uurhokken. De soort staat als kwetsbaar op de Rode Lijst. Bekijk ook de waarneming uit 2004.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
E. Gerhardt (2006): De grote paddenstoelengids voor onderweg, blz. 636.
M.B. Ellis & J.P. Ellis (1988): Microfungi on Miscellaneous Substrates, blz. 73-76.
J. Breitenbach & F. Kränzlin (1981): Pilze der Schweiz, Bnd.1, blz. 60 (H. leucomelaena als Paxina leucomelas).
Maas-Geesteranus (1967): De fungi van Nederland II. Pezizales - deel I, KNNV WM-69, blz. 23.

21 februari 2008: Roze grondschijfjes bij Oldenzaal

Roze grondschijfje
Discinella menziesii (Boud.) Boud. ex A.L. Smith & Ramsb.
Roze grondschijfje Gerben Winkel
Foto: Gerben Winkel (2008)

Beschrijving:
Ze staan er weer, de Roze grondschijfjes. Op twintig meter van de vindplaats van vorig jaar en zes weken eerder. In 2007 stonden ze tussen en onder de Blauwgroene trechtertjes. Het is de vraag of ze vaker op dezelfde plaats terugkomen, voorlopig dus blijven controleren! Het Roze grondschijfje staat hier bij de rand van poelen met wisselende waterstand. En ze staan zowel op de droge kant alsook op het deel dat 's winters onder water heeft gestaan. Van dichtbij kun je zien dat deze zandkorrelgrote paddenstoeltjes worden opgegeten door springstaarten die zelf ook een paar millimeter groot zijn. Dit jaar wordt dit zwammetje op meer jonge natuurontwikkelingsterreinen waargenomen. Een reden om te kijken of dit de komende tijd zo doorgaat. Want tot voor kort werd verondersteld dat Discinella menziesii was verdwenen uit Nederland. Zie ook de waarneming uit 2007.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
R.W.G. Dennis (1981): British Ascomycetes, p. 150.
L. Rommelaars & J. Hengstmengel (2004): Mycologische avonturen in de Kaaistoep 3. Coolia 47(4), p. 198-199, 204.

11 februari 2008: Voorjaarskluifzwam in de Heldense bossen (Limburg)

Voorjaarskluifzwam
Gyromitra esculenta (Pers.:Fr.) Fr.
Voorjaarskluifzwam door Alina Billekens-Starzynska
Foto: Alina Billekens-Starzynska (2008)

Beschrijving:
Ruim een week geleden heb ik tijdens een boswandeling de eerste Voorjaarskluifzwammen van dit seizen aangetroffen. Ze stonden op een plek waar we ze vorig jaar ook waargenomen hebben. Dit jaar zijn ze echter een maand eerder! Ze zijn nog niet zo goed ontwikkeld (de steel is nauwelijks te zien). Vandaag zijn we nog eens gaan kijken, maar door de kou van de afgelopen week zijn ze niet meer gegroeid en zijn er ook geen nieuwe exemplaren bij gekomen. De vindplaats is een open plek bij een paar bedrijfsgebouwen middenin een voornamelijk uit dennen bestaand bos. Deze soort staat als bedreigd op de Rode Lijst. Bekijk ook de waarneming van 28 februari en de waarneming uit 2006.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
E. Gerhardt (2006): De grote paddenstoelengids voor onderweg, blz. 626.
G. Keizer (1997): Paddestoelen Encyclopedie. Rebo, blz. 38.
M.M. Nauta & E.C. Vellinga (1995): Atlas van Nederlandse Paddestoelen, blz. 317.
R. Phillips (1981): Paddestoelen en schimmels van West-Europa, blz. 267.

18 januari 2008: Rozetkussentjeszwam in de Matjens bij Nieuwmoer (Noord-Brabant)

Rozetkussentjeszwam
Hypocreopsis lichenoides (Tode: Fr.) Seav.
Rozetkussentjeszwam door Jeanne Vos-Leenaerts
Foto: Jeanne Vos-Leenaerts (2008)

Beschrijving:
We waren op zoek naar Rode kelkzwammen, toen we op de weg terug naar huis deze mooie zeldzame paddenstoel tegenkwamen. Ik had hem al eerder in het boek van Jahn zien staan en vond het een fotogenieke paddenstoel, maar ik wist niet dat het een Ascomyceet was. Dat is wel duidelijk te zien als je hem met een loep bekijkt: je ziet dan heel goed de peritheciën, waarin de asci met sporen zitten. Die sporen zijn 24-30 x 8-9 µ en eenmaal gesepteerd.
De Rozetkussentjeszwam is een 'eigenwijze' soort, die taxonomisch blijkbaar moeilijk te plaatsen was: hij heeft al veel verschillende Latijnse namen gehad en is ook al bij verschillende families ingedeeld geweest. De Rozetkussentjeszwam is zeer zeldzaam en staat op de Rode Lijst als gevoelig. Hij komt voor op wilg op zeer natte plaatsen en volgens Jahn (1979) op takken waarop eerst de Tabakborstelzwam (Hymenochaete tabacina) zat.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
G. Keizer (1997): Paddenstoelen Encyclopedie. Rebo, blz. 75.
H. Jahn (1979): Pilze die an Holz wachsen, blz. 64.