Bijzondere Waarnemingen in 2005

25 december 2005: Baretaardsterren in de duinen van Egmond

Baretaardster
Geastrum striatum DC.
Baret-aardsterren door Martijn Oud
Foto: Martijn Oud (2005)
Beschrijving:
De Baretaardster wordt bij ons (volgens mondelinge informatie) in de buurt veel gezien, maar blijkbaar wordt de soort in onze omgeving weinig doorgegeven, gelet op het verspreidingskaartje van deze soort. En ik had hem zelf nog nooit eerder gevonden. Op tweede kerstdag hebben we een korte wandeling gemaakt over de voormalige aardappelveldjes in de duinen bij Egmond-binnen. Het was nog zacht weer en de zon scheen, toen onder een Meidoorn met een dunne strooisellaag circa tien Baretaardsterren werden aangetroffen. Wat vooral opviel waren de nog jonge vruchtlichamen die er nog tussen stonden: het was tenslotte al eind december! de Baretaardster staat als bedreigd op de Rode Lijst.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
L.M. Jalink (1995): De aardsterren van Nederland en België, blz. 56.

24 december 2005: Blauwe korstzwam nog steeds in Hulst

Blauwe korstzwam
Terana caerulea (Lam.: Fr.) O.K.
Blauwe korstzwam door Lucien Noens
Foto: Lucien Noens (2005)
Beschrijving:
De zeldzaamheid van een paddenstoel neemt natuurlijk niet af door hem regelmatig te melden: het gaat hier in feite om dezelfde zwam als alle vorige meldingen op deze site, maar iedere winter worden nieuwe, prachtige vruchtlichamen gevormd, waarvan we dan nog maar weer een keer een foto plaatsen, omdat niet iedereen tenslotte zoiets schitterends tegenkomt!
Zie ook de waarnemingen in 2004.
De Blauwe korstzwam staat als gevoelig in de Rode Lijst vermeld.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
G.J. Krieglsteiner (2000): Die Grosspilze Baden-Württembergs, Bnd.1, blz. 342-343.
J. Breitenbach & F. Kränzlin (1986): Pilze der Schweiz, Bnd.2, blz. 106.

20 december 2005: "Maggiknopjes" in kasteelpark Nijenrode

Beukenkorrelkopje
Phleogena faginea (Fr.: Fr.) Link
Maggiknopjes door Pepijn Immerzeel
Foto: Gert & Pepijn Immerzeel (2005)
Beschrijving:
Tijdens een winterse struintocht door het mycologisch paradijs van Kasteel Nijenrode ontwaarde ik onlangs grote hoeveelheden kleine gesteelde knopjes op een liggende iepenstam. Deze schorsloze dikke stam was over vele meters begroeid met rijen kleine knopjes. Eigenlijk ken ik deze soort al zeker vijftien jaar uit het kasteelpark, zonder echter te weten wat het was, maar onlangs had ik weer eens zitten bladeren in het fraaie boek van Krieglsteiner en daarin staat een mooie foto van deze soort. Macroscopische en microscopische controle met zowel Krieglsteiner als Jülich (1984) leidde tot de soort Phleogena faginea, een Heterobasidiomyceet met fraaie, pluizige knopjes van ca 4 mm op een steeltje. Opvallend kenmerk is overigens de maggigeur, die vrijkomt na wrijven of kneuzen of als je ze een poosje in een doosje hebt gehad. Een geleegd doosje ruikt een dag later nog steeds naar maggi! De geur inspireerde mij tot de Nederlandse naam.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
G.J. Krieglsteiner (2000): Die Großpilze Baden-Württembergs, Band 1, blz. 67-68.

14 december 2005: Geurende wasplaten in Twente

Geurende wasplaat
Hygrocybe russocoriacea (B. & Miller) Orton & Watl.
Geurende wasplaten door Gerben Winkel
Foto: Gerben Winkel (2005)
Beschrijving:
Vanmorgen was ik in een van Twentes mooiste blauwgraslanden. De variatie aan planten en dieren is hier nog "als in het Verkadealbum". In een rand die overgaat van heide naar een stuk bloemenwei met kwelwater, vind men ook een aardige variatie aan paddenstoelen. Enkele soorten staan hier door elkaar heen, zoals Sneeuwzwammetje, Sikkelkoraalzwam, Gele knotszwam, Adonismycena en Okergele korrelhoed. De verrassing was de aanwezigheid van meerdere groepjes Geurende wasplaten. Ze roken naar pas geslepen potlood, maar daarvoor moest ik er wel een fijnwrijven. De kruidlaag op deze plek is erg dik en ze hadden dan ook lange stelen. Samen met de kruidlaag en de sneeuw hebben ze het hier dus volgehouden...
De Geurende wasplaats staat als bedreigd vermeld in de Rode Lijst.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
G. Keizer (1997): paddenstoelen Encyclopedie. Rebo, blz. 187.
R. Phillips (1981): paddenstoelen en schimmels van West-Europa, blz. 64.

1 december 2005: Zalmzwam in het kasteelpark van Nijenrode

Zalmzwam
Rhodotus palmatus (Bull.: Fr.) Maire
Zalmzwam door Gert Immerzeel
Foto: Gert Immerzeel (2005)
Beschrijving:
Dit is wel een bijzonder fraaie paddenstoel met z'n gelatineachtige laag die de hele hoedhuid bedekt. De soort, die een grote voorkeur heeft voor dode iepenstammen, heeft dit jaar nog even uitbundig gebruik gemaakt van het op veel plaatsen steeds schaarser wordende substraat, de Iep. In het kasteelpark van Nijenrode is de soort al vele jaren bekend, maar altijd hooguit op één plek. 2005 was voor de Zalmzwam blijkbaar een gunstig jaar, want hij verscheen uitbundig op een groot aantal plekken op liggende stammen van vroeger door Iepenziekte gevelde bomen.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
G. Keizer (1997): paddenstoelen Encyclopedie. Rebo, blz. 263.
R. Phillips (1981): paddenstoelen en schimmels van West-Europa, blz. 186.

16 november 2005: Gerimpeld mosoortje in Oost-Twente

Gerimpeld mosoortje
Arrhenia retiruga (Bull.: Fr.) Redhead (var. retiruga)
Gerimpeld mosoortje door Gerben Winkel
Foto: Gerben Winkel (2005)
Beschrijving:
Natuurontwikkelingsterrein 'De Groener' nabij Denekamp is inmiddels ook een leuk gebied voor paddenstoelen. Dit gebied was vroeger maïsland en verschraalt nu tot een heidegebied. Er staan honderden Verblekende knotszwammen en soms ook Scharlaken wasplaat en Sikkelkoraalzwam. Mijn oog viel deze keer op een klein ding dat mij aan verdroogd levermos deed denken. De Denen noemen het Gerimpeld mosoortje "Lila Moskantarel"; ze zijn inderdaad iets lila. Volgens mij hadden ze zich aan Gewoon dikkopmos gehecht. Een schermpje is ongeveer zo groot als de nagel van een pink. Ongeveer een vierkante meter was er mee "bedekt" en verder stonden er nog enkele binnen een kring van vijftig meter. Het Gerimpeld mosoortje staat in de Rode Lijst vermeld als gevoelig. Zie ook de waarneming van Willem Labey in 2004.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
G.J. Krieglsteiner (2001): Die Großpilze Baden-Württembergs, Band 3, blz. 130.
L. Hansen & H. Knudsen (red.) (1992): Nordic Macromycetes, Vol.2, blz. 99.

14 november 2005: Clavaria zollingeri op TexelNieuw voor Nederland !!!

"Zollinger knotszwam"
Clavaria zollingeri Lév.
Clavaria zollingeri door Atte van den Berg
Foto: Atte van den Berg (2005)
Beschrijving:
Deze bijzondere vondst werd gedaan door Marcel Groenendaal, onze Texelse mycoloog en tevens districtscoördinator van Noord-Holland. De determinatie werd bevestigd door Melchior van Tweel en Henk Huijser. Een uitgebreide publicatie van deze vondst is verschenen in Coolia Coolia 49(4).

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:

M. Groenendaal & A. van den Berg (2006): Clavaria zollingeri in een wegberm in Nederland. Coolia 49(4), blz. 187-190.
L. Hansen & H. Knudsen (red.) (1997): Nordic Macromycetes, Vol.3, blz. 247.
S. Ryman & I. Holmåsen (1992): Pilze, blz. 119.
J. Breitenbach & F. Kränzlin (1986): Pilze der Schweiz, Bnd.2, blz. 346.

12 november 2005: Forse aardsterren in Schoorl

Forse aardster
Geastrum coronatum Pers.: Pers.
Forse aardster door Martijn Oud
Foto: Martijn Oud (2005)
Beschrijving:
Nog zeldzamer dan de Forse aardster is de Forse aardster (bekend uit 20 uurhokken), die zich bovendien vrijwel geheel beperkt tot de duinen. Het betreft hier de tweede vondst in Schoorl; gek genoeg zijn zowel de eerste als de tweede vondst buiten het duingebied gedaan! Verwisselbaarheid met de Forse aardster: deze verkleurt niet rood bij kneuzing (zie onderste foto) en heeft een duidelijk gevoorde mondzone. De mondzone van de Forse aardster is gewimperd. De Forse aardster staat in de Rode Lijst vermeld als kwetsbaar.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
E. Gerhardt (1999): De grote paddestoelengids voor onderweg, blz. 614.
G. Keizer (1997): paddenstoelen Encyclopedie. Rebo, blz. 144.
L.M. Jalink (1995): De aardsterren van Nederland en België, blz. 36.
R. Phillips (1981): paddenstoelen en schimmels van West-Europa, blz. 252.

11 november 2005: Parasietbeurszwammen in het Roggebotzand

Parasietbeurszwam
Volvariella surrecta (Knapp) Sing.
Parasietbeurszwammen door Gio van Bernebeek
Foto: Gio van Bernebeek (2005)
Beschrijving:
Ik loop enkele keren per jaar in het Roggebotzand in Flevoland vanwege de vaak leuke vondsten die je er kunt doen. Ook dit keer was het raak. Zo vond ik o.a. de Slijmige spijkerzwam, de Grote aardster (recent ook in Schoorl gevonden) en nu dus ook de Parasietbeurszwam. Ze stonden op de verwrongen vruchtlichamen ven Nevelzwammen die in een sparrenbosje in een grote heksenkring stonden. Ik had deze paddenstoeltjes nog nooit eerder gezien, wel vaak naar gezocht. Overigens zaten ze ook op Russula's die er vlakbij stonden. Dat ze die als gastheer kunnen gebruiken was mij niet bekend. Op de Rode Lijst staat de Parasietbeurszwam als kwetsbaar vermeld, maar de zwam is in het hele land zeldzaam; alleen in Oost-Flevoland komt hij vijf aaneengesloten uurhokken voor!

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
E. Gerhardt (1999): De grote paddestoelengids voor onderweg, blz. 52.
G. Keizer (1997): paddenstoelen Encyclopedie. Rebo, blz. 215.

30 oktober 2005: Zwarte amaniet in Polderpark Cronesteijn

Zwarte amaniet
Amanita inopinata Reid & Bas
Zwarte amaniet door Hans Adema
Foto: Hans Adema (2005)
Beschrijving:
De Zwarte amaniet is een spectaculaire zeldzaamheid. De soort is voor het eerst beschreven in 1987 naar een vondst in Zuid-Oost Engeland. Na de publicatie van deze beschrijving ontdekte mycologen in Nieuw Zeeland dat zij nog onbeschreven exemplaren van deze soort in hun herbarium hadden opgeborgen. En toen, dertien jaar later trof Cees Uljé in november 2000 deze Amaniet in een zompig bosje nabij Alphen aan de Rijn! In Coolia 44(1) zijn een korte beschrijving, tekeningen en een zeer goede foto van deze vondst opgenomen. Vandaag dus de tweede vondst in Nederland: opnieuw in Zuid-Holland, maar nu op een landgoed bij Leiden! Overigens vond Hans Adema op dezelfde plaats al Zwarte amanieten in september. Helaas was hij toen niet in de gelegenheid er foto's van te maken.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
C.B. Uljé (2001): 'De Onverwachte' is gekomen. Coolia 44(1), blz. 29, 30 en 36.

30 oktober 2005: Knollig breeksteeltje weer teruggevonden in Oterleek

Knollig breeksteeltje
Conocybe bulbifera (C.H. Knauffm.) Romagn.
Knollig breeksteeltjedoor Martijn Oud
Foto: Martijn Oud (2005)
Beschrijving:
Vandaag kon ik het mij even permitteren om een 'rondje Molendijk' te lopen (in Oterleek) en daar kwam ik hem weer tegen: het Knollig breeksteeltje! Ik heb hem gedetermineerd met de concepttabel van Eef Arnolds die ik een paar jaar geleden van Friedjof van den Bergh had gekregen. In de sleutel werd hij trouwens Conocybe inocybeoides genoemd, maar er werd verwezen naar de oude naam C. bulbifera. Deze soort zou bedreigd zijn met uitsterven (het Knollig breeksteeltje staat in de Rode Lijst officieel vermeld als verdwenen uit Nederland), maar dat corrigeerde hij in de sleutel door vondsten van met name de omstreken van Amsterdam en Rotterdam. Ook hier in de buurt ken ik hem van een paar vindplaatsen en nu stonden er op het Molendijkje een paar clustertjes van deze soort!

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
G.J. Krieglsteiner (2003): Die Großpilze Baden-Württembergs, Band 4, blz. 312 (als C. inocybeoides Wattling 1980)

19 oktober 2005: Vaaloranje melkzwammen in Schoorl

Vaaloranje melkzwam
Lactarius quieticolor Romagn.
Vaaloranje melkzwammen door Martijn Oud
Foto: Martijn Oud (2005)
Beschrijving:
In het dennengebied achter de Skibaan "Il Primo" in Bergen, net over de grens met Schoorl en dus in de Schoorlse Staatsbossen, stonden nogal wat Vaaloranje melkzwammen. Deze zeer zeldzame soort is officieel bekend uit vier uurhokken elkers in het land, maar in de Schoorlse Duinen wel al eens eerder gevonden; helaas zijn die gegevens nooit in het gegegvensbestand terecht gekomen. De kenmerken, waar het om gaat, zijn in het veld al duidelijk zichtbaar: de grijzige laag op de hoed, waardoor hij oppervlakkig op de Kaneelkleurige melkzwam (Lactarius quietus) lijkt en de verkleuring van het melksap van oranje naar wijnrood. Dat verkleuren duurt erg lang en je kunt zo'n paddenstoel beter in je koffertje stoppen en dan een half uur later gaan kijken om te zien of het melksap wijnrood verkleurd is; eenzelfde eigenschap is overigens waar te nemen bij de onder sparren groeiende Peenrode melkzwam (L. deterrimus). De soort is ook nog te verwisselen met de Vaalrode melkzwam (L. semisanguifluus, ook zeer zeldzaam, maar eveneens al enkele malen in de Schoorlse Duinen gevonden), maar daarvan verkleurt het melksap in heel korte tijd wijnrood. Verder zijn vooral microscopische kenmerken van belang voor een juiste determinatie! De Vaaloranje melkzwam staat in de Rode Lijst vermeld als gevoelig.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
F. Kränzlin (2005): Pilze der Schweiz, Bnd.6, blz. 92.
J. Hailmann-Clausen, A. Verbeken & J. Vesterholt (1998): The genus Lactarius, blz. 142.
R. Courtecuisse (1994): Les Champignons de France, Guide encyclopédique, blz. 390.

19 oktober 2005: Grote aardsterren in de Schoorlse Duinen

Grote aardster
Geastrum pectinatum Pers.: Pers.
Grote aardster door Martijn Oud
Foto: Martijn Oud (2005)
Beschrijving:
Ik heb deze week vrij genomen en gistermiddag heb ik met een collega een ronde gemaakt in de buurt van de Lovinkslaan (Staatsbossen Schoorl). Daar vonden we twee prachtige exemplaren van de Grote aardster! Deze soort, die bekend is uit slechts 33 uurhokken, was in de Schoorlse Duinen nooit eerder aangetroffen! De belangrijkste kenmerken zijn de papierdunne slippen bij volledige rijpheid en de lange hals, waarop het bolletje staat (Nog niet te zien bij jonge exemplaren!). Verder de gestreepte mondzone, waarom soms een ringvoor te zien is. De Grote aardster staat als bedreigd op de Rode Lijst.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
G. Keizer (1997): paddenstoelen Encyclopedie. Rebo, blz. 146.
L.M. Jalink (1995): De aardsterren van Nederland en België, blz. 46.
R. Phillips (1981): paddenstoelen en schimmels van West-Europa, blz. 254.

9 oktober 2005: Glinsterende champignonparasollen in Castricum

Glinsterende champignonparasol
Leucoagaricus georginae (W.G. Smith) Candusso
Glinsterende champignonparasol door Martijn Oud
Foto: Martijn Oud (2005)
Beschrijving:
Zondagmiddag hebben we met de familie een wandeling gemaakt in de PWN-duinen bij Castricum en daar kwamen we in een sparrenbosje terecht. Behalve twee Bittere boleten en wat "gewoon werk" stond er ook een groepje parasolletjes, waarvan ik eerst dacht dat het Lepiota cristata (Stinkparasolzwam) betrof. Bij nadere beschouwing bleken ze aan alle kanten bij aanraking direkt roodbruin te verkleuren (zie de steel van het linker exemplaar op de foto!) en thuis bleek het na determinatie te gaan om de Glinsterende champignonparasol. Omdat ik er een gewoonte van maak om soorten die bijzonder zijn of waarvan ik niet direkt de naam weet te fotograferen, heb ik nu dit plaatje kunnen insturen! Ik heb ook nog op Internet gezocht naar meldingen van deze soort, maar hij is sporadisch te vinden en het fotomateriaal laat te wensen over! In de Rode Lijst staat deze soort vermeld als gevoelig.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
E.C. Vellinga: Leucoagaricus (Locq. ex) Sing. in: M.E. Noordeloos et al (2001): Flora Agaricina Neerlandica, Vol. 5, blz. 96.
M. Bon (1996): Die Großpilzflora von Europa 3. Lepiotaceae, blz. 91.
P.H. Kelderman (1994): Parasolzwammen van Zuid-Limburg, blz. 167.

9 oktober 2005: Inktviszwam bij Westerbork

Inktviszwam
Clathrus archeri (Berk.) Dring
Inktviszwam door Yvo Holwerda
Foto: Yvo Holwerda (2005)
Beschrijving:
Tijdens een fietstocht heb ik vandaag in de berm naast een fietspad bij Westerbork (nabij het vakantiepark Timmerholt) in de gemeente Midden Drenthe deze bijzondere paddenstoel aangetroffen. Er stond maar één exemplaar. Deze zomer is de Inktviszwam ook vlak buiten Nederland gevonden: in Duitsland in het Moezeldal. Als je op de foto hiernaast klikt, opent een nieuw venster, waarin de foto van deze waarneming is te zien. Verder waren er waarnemingen in 2004. Klik hier voor de beschrijving van de eerste waarneming in 2004.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
E. Gerhardt (1999): De grote paddestoelengids voor onderweg, blz. 620.
G. Keizer (1997): paddenstoelen Encyclopedie. Rebo, blz. 153.
J. Breitenbach & F. Kränzlin (1986): Pilze der Schweiz, Bnd.2, blz. 398.

8 oktober 2005: Valse melkboleten in Schoorl

Valse melkboleet
Suillus collinitus (Fr.) O. Kuntze
Valse melkboleet door Martijn Oud
Foto: Martijn Oud (2005)
Beschrijving:
Dat de Valse melkboleet in verschillende kilometerhokken in de staatsbossen van Schoorl voorkomt, is mij al enige jaren bekend. Afgelopen zaterdag (8 oktober) liepen Friedjof van den Bergh en ik met een groep leden van de Schoorlse vereniging "Wonen onder de bomen" door de staatsbossen en vlak naast de uitspanning "De Berekuil" ontdekten wij er tot onze verrassing zeker veertig! Ze stonden zo dicht tegen het pad dat verschillende boleten door de vele wandelaars aldaar reeds omver waren gelopen. Zodoende heb ik maar een compositie gemaakt van losse exemplaren en een aantal foto's genomen! Let vooral op het bruine vlekken op de poriën die bij aanraking ontstaan en op de roze aanhechtingsvlakken onderaan de steel! Als bedreigd opgenomen in de Rode Lijst.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
M.M. Nauta & E.C. Vellinga (1995): Atlas van Nederlandse paddenstoelen, blz. 83.
R. Phillips (1981): paddenstoelen en schimmels van West-Europa, blz. 215 (als S. fluryi).

5 oktober 2005: Zijdeachtige beurszwam in het Spanderswoud

Zijdeachtige beurszwam
Volvariella bombycina (Schaeff.: Fr.) Sing.
Zijdeachtige beurszwam door Anton Morel
Foto: Anton Morel (2005)
Beschrijving:
Deze foto's van de Zijdeachtige beurszwam zijn gemaakt in het Spanderswoud. De paddenstoel is op naam gebracht met behulp van De grote paddestoelengids voor onderweg van Ewald Gerhardt. Hoed 10-20 cm breed, meestal wit, hoedhuid fijn wollig-viltig, droog. Steel wit, fijn fluwelig, met grote taaie, bruinachtige, gevlekte schede. Geur neutraal of iets radijsachtig. In de Rode Lijst vermeld als kwetsbaar.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
E. Gerhardt (1999): De grote paddestoelengids voor onderweg, blz. 50.
G. Keizer (1997): paddenstoelen Encyclopedie. Rebo, blz. 214.
R. Phillips (1990): paddenstoelen en schimmels van West-Europa, blz. 112.

5 oktober 2005: Franjeamanieten in het Hertenbosch bij Baak

Franjeamaniet
Amanita strobiliformis (Paul.) Bertillon
Franjeamaniet door Anne van Wely
Foto: Anne van Wely (2005)
Beschrijving:
Tijdens een paddenstoelenexcursie van Vrije paddenstoelenwerkgroep Z.O.-Veluwe naar het Hertenbosch bij Huize Baak te Baak, waaraan zo'n vijftien mensen deelnamen, hebben we twee exemplaren van de Franjeamaniet gevonden. Helaas was de plek erg donker, waardoor de foto niet zo mooi is uitgevallen. In 2003 is de Franjeamaniet ook gevonden. Als je op de foto hiernaast klikt, verschijnt de foto uit 2003 in een nieuw venster. Bekijk ook de waarneming uit 2003. In de Rode Lijst staat deze soort vermeld als bedreigd.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
E. Gerhardt (1999): De grote paddestoelengids voor onderweg, blz. 20.
J. Breitenbach & F. Kränzlin (1995): Pilze der Schweiz, Bnd.4, blz. 154.
R. Phillips (1990): paddenstoelen en schimmels van West-Europa, blz. 20.

29 september 2005: opnieuw Spechtinktzwammen in Oldenzaal

Spechtinktzwam
Coprinus picaceus (Bull.:Fr.) S.F. Gray
Spechtinkzwam door Gerben Winkel
Foto: Gerben Winkel (2005)
Beschrijving:
De laatste weken heb ik diverse malen de houtzagerij in Oldenzaal bezocht om te kijken of de Spechtinktzwammen er dit jaar weer staan. En jawel, vandaag stonden ze weer op precies dezelfde plaats. In verschillende stadia, zodat het de moeite zal lonen enkele malen een bezoekje te brengen om wat extra foto's te maken. De zagerij-eigenaar heeft de ruigte op de vindplaats enkele weken geleden gemaaid en dit laten liggen. Op lange termijn krijgt riet hier de overhand. Spannend dus of ze er over een jaar weer staan! Bekijk ook de waarneming uit 2004.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
E. Gerhardt (1999): De grote paddestoelengids voor onderweg, blz. 352.
G. Keizer (1997): paddenstoelen Encyclopedie. Rebo, blz. 254.
R. Phillips (1981): paddenstoelen en schimmels van West-Europa, blz. 178.

19 september 2005: Purpersnedemycena's in de Verbrande Pan

Purpersnedemycena
Mycena pelianthina (Fr.: Fr.) Quél.
Purpersnedemycena's door Martijn Oud
Foto: M. Oud (2005)
Beschrijving:
Het is bij de plaatselijke mycologen al jaren bekend dat zich in het Heilooërbos een aardige groeiplaats van de Purpersnedemycena (Mycena pelianthina, ernstig bedreigd op de Rode Lijst) bevindt en we dachten dat dit ook wel de enige populatie bij ons in de buurt zou zijn. Maar dat bleek vandaag onjuist, want op een wandeling over de Verbrande Panweg in de PWN-duinen tussen Bergen en Egmond kwamen we een grote Beuk tegen met een hele rits Beukenbegeleiders, inclusief dus de Purpersnedemycena! Deze overigens zeer zeldzame soort komt volgens het 'Overzicht van de paddenstoelen in Nederland' ook wel bij Zomereik voor, maar dat heb ik bij ons in de buurt nooit vastgesteld. Bijzonder is dat Friedjof van den Bergh mij vertelde dat hij deze soort zo'n veertig jaar geleden bij dezelfde Beuk langs de Verbrande Panweg had gevonden.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
E. Gerhardt (1999): De grote paddestoelengids voor onderweg, blz. 198.
R. Phillips (1981): paddenstoelen en schimmels van West-Europa, blz. 72.

12 september 2005: Zeer zeldzame koraalzwam op landgoed Groenesteyn

Paarsbruine koraalzwam
Ramaria fennica (P. Karst.) Rick.
Paarsbruine koraalzwam door E. van den Dool
Foto: Mw. E. van den Dool (2005)
Beschrijving:
Toen op 12 september de districtsexcursie naar niet vaak bezochte lanen in het Langbroekerweteringgebied wat tegenviel, gingen we toch nog maar even naar een wat beschutter gelegen, goed bekende 'kleiboslaan' en wel de eiken/beukenlaan van landgoed Groenesteyn. Misschien zou deze wat minder uitgedroogd zijn... We vonden er inderdaad wat meer soorten, maar ook iets heel nieuws voor deze vaak bezochte laan: een koraalzwam die op het eerste gezicht lijkt op de Asgrauwe koraalzwam, maar wat compacter is en een paarsviolette gloed heeft. Microscopisch zijn de soorten heel duidelijk te onderscheiden, doordat de sporenvorm en -grootte erg verschillen. Ramaria fennica was, na enige tijd als uitgestorven beschouwd, sinds 1995 wel weer bekend van twee lanen in Zeist, maar nog niet van Langbroek.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
J. Breitenbach & F. Kränzlin (1986): Pilze der Schweiz, Bnd.2, blz. 356.
R.A. Maas Geesteranus (1976): De fungi van Nederland. De Clavaroide fungi. Wetenschappelijke Mededeling nr. 113, KNNV/NMV.

5 september 2005: zeer zeldzame Sterspoortruffels in Honswijk

Welriekende sterspoortruffel
Octavianina asterosperma (Vitt.) O. Kuntze
Welriekende sterspoortruffel door E. van den Dool
Foto: Mw. E. van den Dool (2005)
Beschrijving:
In het poldergebied van Schalkwijk (gem. Houten) zijn paddenstoelen tamelijk schaars. De meeste bermen zijn 'te vet' maar een enkele oudere eikenberm kan er voor verassingen zorgen. De Groene Weg in de buurtschap Honswijk is in het verleden aangemerkt als 'kleiboslaan' vanwege een aantal aardige vondsten. Op 5 september viel een groep harde, hondedrolachtige paddenstoelen op. Het bleken truffels die bovengronds in de humuslaag leven. De grofgestekelde, ronde sporen, de aanwezigheid van basidiën en de niet onaangename geur wezen al heel gauw in de richting van de Welriekende sterspoortruffel. Een truffel die dus verre van verwant is aan de beroemde truffels die in Italië en Frankrijk zo geliefd zijn: dat zijn immers Ascomyceten! Uit Nederland waren tot dusverre drie vindplaatsen van de Welriekende sterspoortruffel bekend.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
G.A. de Vries (1971): De fungi van Nederland. 3. Hypogaeae. Wetenschappelijke Mededeling nr. 88, KNNV/NMV.

30 augustus 2005: Toverchampignon breekt door vloer in Drenthe

Toverchampigino
Allopsalliota geesterani Nauta & Bas
Toverchampignon door Hero Moorlag
Foto: Hero Moorlag (2005)
Beschrijving:
Ons winkeltje van Dorcas, in het centrum van Hoogeveen, waar men tweedehands spullen verkoopt voor het goede doel, had een onverwachte klant: in een opslagruimte werden trottoirtegels opgelicht en kwam langzaam een dikke toef paddenstoelen tevoorschijn. Ik kon de zwammen niet thuisbrengen en riep de hulp in van Bernhard de Vries, een mycoloog, met wie ik veel samenwerk. Na enig geblader en het zien van kleurreacties, sporen en randharen van de lamellen werd het al snel heel duidelijk: dit moest de Toverchampignon zijn! Voor Nederland misschien niet zo heel bijzonder meer, maar voor Drenthe wel. Nu maar hopen dat de winkel zoveel bekijks krijgt dat de verkoopcijfers stijgen. Zie ook...
9 september: Ook in Apeldoorn werden tegels omhoog geduwd door Toverchampignons! Hier was het de familie Timmerman die door dit fenomeen werd verrast. Klik hier voor de foto's.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
M.M. Nauta: Allopsalliota Nauta & Bas in: M.E. Noordeloos et al (2001): Flora Agaricina Neerlandica, Vol. 5, blz. 62-63.

27 augustus 2005: Zwarte truffelknotszwam bij Malden

Zwarte truffelknotszwam
Cordyceps ophioglossoides (Ehrenb.: Fr.) Link
Zwarte truffelknotszwam door G. van Bernebeek
Foto: Gio van Bernebeek (2005)
Beschrijving:
Deze zwammetjes vond ik geheel toevallig bij ons in Malden in het bos Heumensoord. Ik was een aantal kastanjeboleten aan het fotograferen en opeens zag ik er een stuk of twintig om mij heen staan. De kleur is niet echt zwart omdat er een flauw zonnetje op scheen en omdat het, denk ik, jonge exemplaren zijn. De Zwarte truffelknotszwam leeft parasitair op Hertetruffels (Elaphomyces spp.), waardoor de aanwezigheid van die truffels in het bos verraden wordt. De soort is als 'bedreigd' opgenomen in de Rode Lijst. In Grasduinen van september 2005 staat een fraaie foto op blz. 65.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
E. Gerhardt (1999): De grote paddestoelengids voor onderweg, blz. 658.
G. Keizer (1997): paddenstoelen Encyclopedie. Rebo, blz. 73.
M.M. Nauta & E.C. Vellinga (1995): Atlas van Nederlandse paddenstoelen, blz. 310.
R. Phillips (1981): paddenstoelen en schimmels van West-Europa, blz. 281.

20 augustus 2005: Gesteelde lakzwammen in Kremboongbos bij Hoogeveen

Gesteelde lakzwam
Ganoderma lucidum (Curt.: Fr.) P. Karst.
Gesteelde lakzwam door Hero Moorlag
Foto: Hero Moorlag (2005)
Beschrijving:
Meer dan dertig jaar inventariseer ik het bosreservaat Kremboongbos bij Hoogeveen op vogels en paddenstoelen. Er is een proefvlak voor paddenstoelen uitgezet en mw. M.T. Veerkamp beschreef vorig jaar de vondsten. Op 20 augustus jl. ontdekte ik een Lakzwam. Door afbeeldingen op internet dacht ik te maken te hebben met Ganoderma tsugae (Japanse lakzwam). Bernhard de Vries onderzocht de sporen en kwam op Ganoderma lucidum. Voor zover ik kan nagaan, is de soort nooit eerder in het Kremboongbos aangetroffen. Zie ook...

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
E. Gerhardt (1999): De grote paddestoelengids voor onderweg, blz. 548.
M.M. Nauta & E.C. Vellinga (1995): Atlas van Nederlandse paddenstoelen, blz. 258.
R. Phillips (1981): paddenstoelen en schimmels van West-Europa, blz. 224.

19 augustus 2005: Lantaarnzwammen in Griendtsveen

Lantaarnzwam
Omphalotus illudens (Schweinitz) Bresinsky & Besl
Lantaarnzwam door Jeanne Vos-Leenaerts
Foto: Mw. J. Vos-Leenaerts (2005)
Beschrijving:
Deze fraaie toef paddenstoelen stond bij een beukenhaagje langs een berm waar pas Amerikaanse eiken gezet waren. Ik weet niet wat hier eerder gestaan heeft, maar mogelijk waren dat ook Amerikaanse eiken, omdat de Lantaarnzwam aan de boomwortels van deze soort groeit en het niet aan te nemen is dat de pas aangeplante bomen al aangetast zouden zijn. In ons land is de Lantaarnzwam zeer zeldzaam: er zijn tot nu toe slechts vier hokken bekend, waarvan drie van vóór 1980. Deze vondst betreft dus de vijfde vindplaats. Elders in Europe is de Lantaarnzwam ook een zeldzame verschijning; van oorsprong komt zij waarschijnlijk uit Noord-Amerika.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
E. Gerhardt (1999): De grote paddestoelengids voor onderweg, blz. 174.
M.M. Nauta & E.C. Vellinga (1995): Atlas van Nederlandse paddenstoelen, blz. 247.
R. Phillips (1981): paddenstoelen en schimmels van West-Europa, blz. 186.

31 juli 2005: Meidoornbesgeweizwammen onder Krentenboom in Alkmaar

Meidoornbesgeweizwam
Xylaria oxyacanthae Tul.
Meidoorngeweizwam door Martijn Oud
Foto: Martijn Oud (2005)
Beschrijving:
Vandaag met de zoon een wandeling gemaakt door de Rekerhout in Alkmaar-Noord en flink wat soorten gevonden! De opvallendste was de Meidoornbesgeweizwam, die ik al eerder ingestuurd heb (zie 27-6-2004), maar nu niet onder Meidoorn. Op een gazon aldaar staat een geïsoleerde Krentenboom (Amelanchier lamarckii) met om de stam een stuk kale grond met allemaal Meidoornbesgeweizwammen. Ik zal het meegenomen materiaal nog is grondig bekijken, hoewel ik met de sleutel gewoon op de Meidoornbesgeweizwam uitkom! Ik hoop dat de meegestuurde foto's goed genoeg zijn voor plaatsing: het was vrij donker weer en ze zijn uit het handje genomen.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
L. Hansen & H. Knudsen (2000): Nordic Macromycetes Vol.1: Ascomyceten, blz.250.
M.M. Nauta (1993): Xylaria oxyacanthae. Coolia 36/1, blz. 30.
C. Bas (1981): Een nieuwe Xylaria voor ons land. Coolia 24/1, blz. 7-10.

April 2005: Lenteknotszwammen in 'De Geelders' in Brabant

Lenteknotszwam
Clavulinopsis vernalis (Schw.) Corner
Lenteknotszwammen door G.van Bernebeek
Foto: G. van Bernebeek (2005)
Beschrijving:
in zowel maart als april ben ik in het natuurgebied de Geelders in Brabant geweest om Lenteknotszwammen te zoeken. Dit n.a.v. een artikel in Coolia 47-4. In maart vond ik de knotsjes, maar ze waren nog erg klein. In april waren ze wat groter en toen heb ik ook meegestuurde foto's gemaakt. De foto's zijn gemaakt op de "ouderwetse"manier m.b.v. fotorolletje en de macrolens ( 50 mm.) 1:1!! De knotsjes stonden tussen de hei in de natte algen bij een afgeplagd gedeelte. Lenteknotszwammen zijn paddenstoeltjes van ongeveer 1 cm. groot, alleenstaand, maar wel steeds in de buurt van elkaar groeiend. De kleur is over het algemeen oranje met een geelwit steeltje. In 1996 op de rode lijst geplaatst als "verdwenen uit Nederland", maar sinds juist dat jaar weer op diverse plaatsen in ons land opgedoken, o.a. dus in Brabant

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
L. Raaijmakers (2004): Een nieuwe vindplaats van de Lenteknotszwam. Coolia 47/4, blz.190-193.
S. Ryman & I. Holmåsen (1992): Pilze, blz. 123 (als Multiclavula vernalis.

16 april 2005: Nonnekapkluifzwammen op parkeerplaats in Geestmerambacht

Nonnekapkluifzwam
Helvella spadicea Schaeff.
AFBEELDING_KLN.JPG
Foto: M. Oud (2005)
Beschrijving:
Door drukke werkzaamheden heb ik weinig tijd gehad om er op uit te trekken, maar vandaag heb ik toch weer een ronde door het Geestmerambacht gemaakt en ze stonden er weer: Nonnekapkluifzwammen en zelfs nog eerder dan vorig jaar! Ze groeien daar op een ongebruikt stuk parkeerplaats vlak bij de hoofdingang, die oorspronkelijk met een steenslag bedekt is geweest, maar doordat dit stuk te weinig gebruikt werd, heeft de natuur het stuk weer in bezit genomen. Mogelijk werkt het steenslag kalkverhogend. Rond de parkeerplaats staan populieren en wat zomereiken. De meeste kluifzwammen komen net boven de grond, maar er staan er nu al flink wat! De Vingerhoedjes in de buurt staan er ook weer in groot aantal inclusief de Zilverige en de Glimmerige voorjaarssatijnzwam en nog veel meer! Het voorjaar is hier nu echt losgebroken!

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
E. Gerhardt (1999): De grote paddestoelengids voor onderweg, blz. 632.
R.A. Maas Geesteranus (1967): De fungi van Nederland II. Pezizales - deel I, KNNV WM-69. Blz. 24 (als Hevella leucopus).

Februari 2005: Onygena equina voor het eerst in Nederland!

Hoefzwam
Onygena equina (Willdenow) Pers. ex Fr.
Onygena equina door Michiel de Haseth
Foto: M. de Haseth (2005)
Beschrijving:
Eind februari vond ik in de Kennemerduinen bij Bloemendaal dit zwammetje. Aanvankelijk dacht ik dat het de Vogelveerzwam (Onygena corvina, wel bijzonder, niet heel bijzonder) was, dat groeide op een vogelsnavel. Toen de snavel echter een hertenhoef bleek te zijn, heb ik het materiaal naar het Nationaal Herbarium gestuurd. Daar heeft de heer G.C.N. van Zanen vastgesteld dat het om de Hoefzwam gaat en daarmee meteen om de eerste waarneming in Nederland!

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
S. Ryman & I. Holmåsen (1992): Pilze, blz. 677.
J. Breitenbach & F. Kränzlin (1981): Pilze der Schweiz, Bnd.1, blz. 292.
M. Lange (1974): Elseviers paddestoelengids, blz. 48.

4 februari 2005: Slijmrandkaalkopjes in de duinen bij Egmond

Slijmrandkaalkopje
Psilocybe liniformans Guzmán & Bas
Psilocybe liniformans door M. Oud
Foto: M. Oud (2004)
Beschrijving:
Het Slijmrandkaalkopje is een uit Nederland beschreven soort, voor het eerst gevonden in 1977 bij Haamstede op Schouwen. De soort lijkt tot nu toe een typische duinsoort, gemakkelijk te herkennen aan het exclusief voorkomen op paardemest, het blauwverkleuren bij vastpakken, het geheel kunnen ontdoen van een gelatineuze laag van de hoedhuid en je kunt met een speld van de lamelrand een draadje trekken als een soort elastiekje! In november groeiden deze uiterst zeldzame kaalkopjes reeds op deze plek (de foto is toen gemaakt), maar nu verschijnt er nog steeds vers materiaal. Kaalkopjes staan bekend om hun hallucinogene werking. Ooit gebruikten Mexicaanse indianen kaalkopjes om in contact te komen met hun goden. Thans wordt het Cubaans kaalkopje op grote schaal gekweekt en verhandeld als drug. In tegenstelling tot wat velen denken, zijn de meeste in ons land voorkomende kaalkopjes niet hallucinogeen. Slechts vier soorten zijn dat wel, maar alle zijn zij zeldzaam en alleen kenners kunnen ze met zekerheid herkennen. Het is derhalve niet raadzaam verzamelaars die "vuilniszakken vol verzamelen" te geloven en hun handel zonder meer te vertrouwen: talloze bruine paddenstoeltjes, die veel algemener zijn, kunnen voor kaalkopjes worden aangezien, met alle risico's van dien!

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
C. Bas, Th.W. Kuyper, M.E. Noordeloos & E.C. Vellinga (1999): Flora Agaricina Neerlandica Vol.4, blz.47.

2 februari 2005: Vele verse Paarse wasporia's in Zeeuws Vlaanderen

Paarse wasporia
Ceriporia purpurea (Fr..: fr.) Donk
Paarse wasporia door L. Noens
Foto: L. Noens (2005)
Beschrijving:
Op 19 november was de Paarse wasporia al volop aanwezig bij Hulst. De huidige vondst verschilt doordat het nieuwe, verse materiaal nu roze van kleur is, wat de vinder eerst op het verkeerde been zette: de zwam werd niet meteen herkend! (Vergelijk de foto van het vleeskleurige materiaal van november 2004) De reactie met KOH is dan een nuttig hulpmiddel. Klik op de foto hiernaast om de KOH-reactie te zien. Het wordt door het op dezelfde foto afgebeelde pipetflesje dan meteen duidelijk hoe klein de zwam eigenlijk is!

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
S. Ryman & I. Holmåsen (1992): Pilze, blz. 142.
J. Breitenbach & F. Kränzlin (1986): Pilze der Schweiz, Bnd.2, blz. 296.

Januari 2005: Twee soorten Hangkommetjes in Zeeuws Vlaanderen

Breedsporig hangkommetje
Merismodes anomala (Pers.: fr.) Sing. sensu str.
Merismodes anomala door L. Noens
Foto: L. Noens (2005)
Beschrijving:
Zeldzaam? Volgens het bestand van de Nederlandse Mycologische Vereniging wel. Maar wie kijkt er in de winter naar paddenstoelen? Wie neemt de moeite dode takken op te rapen en om te draaien? Waarschijnlijk zijn soorten als deze in het hele land heel algemeen, maar het handjevol mensen dat ernaar zoekt en in staat is ze te herkennen, draagt maar langzaam bij aan de kennis van de verspreiding van deze zwammetjes. Merismodes anomala komt bij Hulst massaal voor op dikke takken van Populus canadensis, welke ontschorst op de grond liggen in het Populierenproductiebos van SBB-terrein 'de Zoete Vaart'. Hier zijn in 2001 zo'n 1000 bomen gekapt en de dikke takken en boomtoppen zijn blijven liggen.


Smalsporig hangkommetje
Merismodes confusa (Bres.)
Merismodes confusa door L. Noens
Foto: L. Noens (2005)
Beschrijving:
In tegenstelling tot Merismodes anomala is M. confusa in geen enkel boek afgebeeld. Misschien kan daaruit worden afgeleid dat deze soort zeldzamer is; zij kwam in Hulst slechts voor op één enkele Wilgentak, maar in hetzelfde gebied. In tegenstelling tot M. anomala groeit M. confusa dwars door de schors heen in zogenaamde clusters en is zij forser van bouw. Voor beide soorten geldt wel: een loep is verplicht en vooral M. anomala heeft bij vochtig weer bijna dezelfde kleur als het kale hout.

Klik voor een toelichting op paddenstoelenliteratuur! Literatuur:
L. Hansen & H. Knudsen (1992): Nordic Macromycetes Vol.2, blz. 151.
S. Ryman & I. Holmåsen (1992): Pilze, blz. 343 (alleen M. anomalus).
J. Breitenbach & F. Kränzlin (1986): Pilze der Schweiz, Bnd.2, blz. 198 (alleen M. anomalus).
M. Moser (1983): Kleine Kryptogamenflora Band IIb/2: Die Röhrlinge und Blätterpilze, blz. 311.