Bijzondere Waarnemingen in 2004

4 september 2004: Wit heidetrechtertje in het Leersumse Veld

Wit heidetrechtertje
Omphalina mutila (Fr.: Fr.) P.D. Orton
Wit heidetrechtertje door Ruud de Man
Foto: R. de Man (2004)
Beschrijving:
Vandaag vond Ruud de Man aan de rand van een veedrinkpoel van het Breedeveen in het Leersumse Veld het Wit heidetrechtertje. De paddestoeltjes groeiden op de grond op vrij kale (vochtige), zandige bodem tussen Zandhaarmos op de plek waar eerder dit jaar Heideknotszwammen groeiden. Volgens het bestand van de NMV is de soort uiterst zeldzaam en volgens de Verspreidingsatlas (2000) is hij aangetroffen in zeven uurhokken. O. mutila is opgenomen in de Rode Lijst als 'ernstig bedreigd'. Het verdwijnen van het biotoop als gevolg van verdroging wordt gezien als de belangrijkste reden.
In het veld dachten we eerst aan een witte soort uit het geslacht Clitocybe en inderdaad komt hij in oudere, maar zelfs ook recente literatuur wel voor onder de naam Clitocybe josserandii (Sing.) Sing. Verwisseling op uiterlijk is mogelijk met de Kleine molenaar (Clitopilus scyphoides), maar deze heeft geen gespen en de sporen zijn in de lengterichting geribd.

Klik voor een toelichting op paddestoelenliteratuur! Literatuur:
L. Hansen & H. Knudsen (1992): Nordic Macromycetes Vol. 2, blz. 106.
Th.W. Kuyper (1995): Flora Agaricina Neerlandica Vol. 3, Genus Omphalina, blz. 83.

1 september 2004: Roodnetboleten in Bergen (N-H)

Roodnetboleet
Boletus rhodoxanthus (Krombh.) Kallenb.
Roodnetboleet door M. Oud
Foto: M. Oud (2004)
Beschrijving:
Op 1 september trof Cees Roobeek op zijn fietstocht naar huis deze boleten aan op een beroemde plek in het kunstenaarsdorp Bergen. De soort is onmiskenbaar door het rode netwerk op de gele ondergrond (m.n. halverwege de steel). De robijnrode buisjes verkleuren bij druk iets blauw en het vlees is bij doorsnijden citroengeel om spoedig lichtbluaw te verkleuren. Uiteindelijk bleekt het weer uit naar geel (zie foto's). Opvallend zijn verder de leemkleurige hoed met de ingerolde rand.
De Roodnetboleet is een zeer zeldzame soort in Nederland die mycorrhiza's vormt met oude beuken en eiken in lanen en parken op matig voedselrijke, zwak zure humusrijke zandgrond. Wegens zijn kwetsbaarheid voor verzuring en vermesting is de soort ook nog achteruitgegaan en daarom als 'ernstig bedreigd' opgenomen in de Rode Lijst.

Klik voor een toelichting op paddestoelenliteratuur! Literatuur:
R. Phillips (1981): Paddestoelen en schimmels van West-Europa, blz. 201.
J. Breitenbach & F. Kränzlin (1991): Pilze der Schweiz, Bnd.3, blz. 62.
G.J. Krieglsteiner (2000): Die Großpilze Baden-Württembergs Band 2. Ulmer, Stuttgart, blz. 222.

29 augustus 2004: Vermiljoenhoutzwammen op de Hoge Veluwe

Vermiljoenhoutzwam
Pycnoporus cinnabarinus (Jacq.: Fr.) P. Karst.
Vermiljoenhoutzwammen door H.Joziasse
Foto: H. Joziasse (2004)
Beschrijving:
Natuurfotografe Hannie Joziasse vond deze Vermiljoenhoutzwammen nabij het jachtslot St. Hubertus op de Hoge Veluwe. Het is een voorbeeld van een paddestoel die niet achteruit, maar (evenals overigens veel houtbewonende paddestoelen) vóóruit gaat. In 1967 werd de Vermiljoenhoutzwam voor het eerst in ons land gevonden en sindsdien heeft het verspreidingsgebied zich uitgebreid tot 67 uurhokken in 2000. Dat betekent dat de soort nog altijd tot de zeer zeldzame soorten gerekend kan worden, maar dankzij de toename van dood hout in onze natuurgebieden en de opvallende kleur van deze soort, mag worden verwacht dat de trent van toename zich zal voortzetten.

Klik voor een toelichting op paddestoelenliteratuur! Literatuur:
R. Phillips (1981): Paddestoelen en schimmels van West-Europa, blz. 222.
E. Gerhardt (1999): De grote paddestoelengids voor onderweg, blz. 528.

3 augustus 2004: Ruwe russula op de Lochemse Berg

Ruwe russula
Russula virescens (Schaeff.) Fr.
Ruwe russula door A. Gutter
Foto: A. Gutter (2004)

Klik voor een toelichting op paddestoelenliteratuur! Literatuur:

Wie zijn eerste paddestoelenboekje koopt en het doorbladert, ontdekt al snel dat sommige paddestoelen onmiskenbaar zijn: opvallend, gemakkelijk te herkennen en niet verwisselbaar met soortgenoten. Dat lijkt een goed en veilig begin. Die zal je zéker vinden en herkennen! Maar bij sommige soorten moet het 25 jaar duren, voordat je ze werkelijk tegenkomt... Althans, in eigen land. Zo ook de Ruwe russula, bekend uit slechts 75 uurhokken en de laatste jaren sterk achteruit gegaan en daarom als "bedreigd" op de Rode Lijst geplaatst. Deze in vrijwel alle boekjes afgebeelde (en dus schijnbaar algemene) soort heeft inderdaad een hoed vol ruwe wratjes die groen zijn tegen een bleek groene, snel geelwordende ondergrond. De Ruwe russula leeft samen met beuk en eik.
Literatuur:
R. Phillips (1981): Paddestoelen en schimmels van West-Europa, blz. 94.
E. Gerhardt (1999): De grote paddestoelengids voor onderweg, blz. 446.

25 juli 2004: Prachtamanieten op het landgoed Gunterstein bij Breukelen

Prachtamaniet
Amanita ceciliae (B. & Br.) Bas
Prachtamaniet door Gio van Bernebeek
Foto: G. van Bernebeek (2004)
Beschrijving:
Eind juli heb ik weer een mooie vondst gedaan op het landgoed Gunterstein bij Breukelen: er stonden nogal wat exemplaren van de prachtamaniet (Amanita ceciliae) in allerlei ontwikkelingsstadia. Kenmerkend bij alle exemplaren was de band tussen voet en steel. Dat is blijkbaar de achilleshiel van deze amaniet, want de wat oudere exemplaren begonnen op deze plaats allemaal te vergaan. Opvallend bij de volwassen exemplaren was de enigszins roodbruine/roze steel, welke bij de jonge exemplaren juist bleek was.
De Prachtamaniet is altijd al een zeldzame verschijning geweest in ons land, met een beperkte verspreiding in het rivierengenbied, maar de soort staat inmiddels als 'bedreigd' op de Rode Lijst.

Klik voor een toelichting op paddestoelenliteratuur! Literatuur:
R. Phillips (1981): Paddestoelen en schimmels van West-Europa, blz. 22 en 23.
S. Ryman & I. Holmåsen (1992): Pilze, blz. 394.
E. Gerhardt (1999): De grote paddestoelengids voor onderweg, blz. 28.

18 juli 2004: Inktviszwammen in Brunsting (Beilen)

Inktviszwam
Clathrus archeri (Berk.) Dring
Inktviszwam door D. Bergveld
Foto: D. Bergveld (2004)
Beschrijving:
Mijn vriendin kwam tijdens het klootschieten deze paddestoel tegen in Brunsting (Beilen) aan de rand van de weg in de buurt van nummer 38. De Inktviszwam is een paddestoel uit Nieuw-Zeeland, Australië en Zuidoost Azië die sinds het begin van de twintigste eeuw ook in Europa voorkomt en sinds 1973 in Nederland hier en daar gevonden wordt. De zwam is even exotisch als de Traliestinkzwam (zie hieronder) en leeft evenals deze op humusrijke plaatsen, bijvoorbeeld waar snoei- of tuinafval is neergegooid of op houtsnippers en/of vermolmd hout, meestal op zonnige, beschutte plaatsen in wegbermen en aan de rand van loofbossen en parken.

Klik voor een toelichting op paddestoelenliteratuur! Literatuur:
J. Breitenbach & F. Kränzlin (1986): Pilze der Schweiz, Bnd.2, blz. 398.
G. Keizer (1997): Paddestoelen Encyclopedie. Rebo, blz. 153.
E. Gerhardt (1999): De grote paddestoelengids voor onderweg, blz. 620.

10 juli 2004: Zijige inktzwam in "Het Oude Hof" in Bergen (N-H)

Zijige inktzwam
Coprinus insignis Peck
Zijige inktzwam door M. Oud
Foto: M. Oud (2004)
Beschrijving:
Zaterdag 10 juli belde Cees Roobeek uit Bergen op en vertelde mij dat hij in "Het Oude Hof" aan de voet van een paardekastanje een inktzwam had aantroffen, waarvan hij eerst dacht dat het de Kale inktzwam (Coprinus atramentarius) betrof. Thuisgekomen bleek bij microscopisch onderzoek dat de sporen knobbelig waren en dat het daarom moest gaan om de uiterst zeldzame Zijige inktzwam (C. insignis) die volgens de ons beschikbare informatie sinds 1981 niet meer was waargenomen in ons land! De les die hieruit te leren valt, is dat het soms lonend is schijnbaar bekende soorten thuis toch microscopisch te controleren!

Klik voor een toelichting op paddestoelenliteratuur! Literatuur:
H.S.C. Huijsman (1979): Ruwsporige Coprini en hun sporen. Coolia 22/1, blz. 12-21.
B. Cetto (1984): Der Große Pilzführer, Bnd.4, plaat 1286 (als C. alopecia).
E. Gerhardt (1999): De grote paddestoelengids voor onderweg, blz. 352.

27 juni 2004: Meidoornbesgeweizwammen in het Geestmerambacht

Meidoornbesgeweizwam
Xylaria oxyacanthae Tul.
Meidoorngeweizwammen door Martijn Oud
Foto: M. Oud (2004)
Beschrijving:
Onder twee meidoorns nabij de recreatieplas in het Noord-Hollandse "Geestmerambacht" trof ik zeer veel Meidoornbesgeweizwammetjes aan op begraven resten van meidoornbessen. Het eigenaardige is dat het maar twee meidoorns betrof, terwijl in het gebied zeer veel meidoorn aanwezig is! De vruchtlichaampjes zijn maar 1,5 tot 2 cm groot en kunnen met duizenden bijeen staan. Opvallend is dat de soort in het "Streekbos" bij Bovenkarspel (eveneens in Noord-Holland) ook slechts heel lokaal voorkomt, namelijk onder een zeer klein percentage van de daar groeiende meidoorns, maar dan ook steeds met duizenden tegelijk (waarneming door A. Gutter in juli 2001).

Klik voor een toelichting op paddestoelenliteratuur! Literatuur:
C. Bas (1981): Een nieuwe Xylaria voor ons land. Coolia 24/1, blz. 7-10.
M.M. Nauta (1993): Xylaria oxyacanthae. Coolia 36/1, blz. 30.
L. Hansen & H. Knudsen (2000): Nordic Macromycetes Vol.1: Ascomyceten, blz.250.