Bijzondere Waarnemingen in 2004

24 december 2004: Trechtercantharellen in de waterleidingduinen bij Bergen (N.H.)
Trechtercantharel
Cantharellus tubaeformis Fr.: Fr. 		Trechtercantharel door M. Oud
Foto: M. Oud (2004)
Beschrijving:
Voedselarme, zure zandgronden met een dunne strooisellaag worden steeds zeldzamer in ons land en mede daarom is de bij ons toch al zeldzame Trechtercantharel, die uit het buitenland wordt aangevoerd naar de markt en de betere groentenwinkels, als 'bedreigd' opgenomen in de Nederlandse Rode Lijst. In Noord-Holland is de soort echter nieuw; de Trechtercantharel is alleen in 1980 eenmaal aangetroffen in een zuur eikenbosje op Texel. Wat vooral opvalt, is de verschijningsdatum: in de paddestoelen(b)lievende landen om ons heen worden Trechtercantharellen verzameld vanaf half augustus en op de Noordermarkt in Amsterdam waren ze op 11 december j.l. nog vers te verkrijgen, maar die waren aangevoerd uit Spanje. Volgens de "Atlas van Nederlandse Paddestoelen" kan de soort inderdaad nog laat verschijnen, maar meldingen na 20 december waren er nog niet.

Klik voor een toelichting op paddestoelenliteratuur! Literatuur:
E. Gerhardt (1999): De grote paddestoelengids voor onderweg, blz. 558.
M.M. Nauta & E.C. Vellinga (1995): Atlas van Nederlandse Paddestoelen, blz. 156.
R. Phillips (1981): Paddestoelen en schimmels van West-Europa, blz. 191.

19 december 2004: Plooivlieswaaiertje in Hulst
Plooivlieswaaiertje
Plicaturopsis crispa (Pers.: Fr.) D. Reid 		Plooivlieswaaiertje door L. Noens
Foto: L. Noens (2004)
Beschrijving:
Het Plooivlieswaaiertje is voor het eerst in ons land aangetroffen bij Nijmegen in 1988. Sindsdien is het aantal meldingen flink toegenomen (klik op de foto voor meer foto's en een verspreidingskaartje). Deze toename wordt toegeschreven aan het warmer worden van ons klimaat als gevolg van het versterkte broeikasaffect. Een artikel daarover is te vinden op de website van NatuurCompendium. Hoewel waarschijnlijk om dezelfde reden meer paddestoelen zich in ons land gevestigd hebben en zich sterk uitbreiden, is het plooivlieswaaiertje de enige gedocumenteerde soort. Meer over de klimaatverandering in Nederland is te vinden op de website die hoort bij het onlangs verschenen boek 'Opgewarmd Nederland'.
Het Plooivlieswaaiertje is niet zo specifiek aan een bepaalde houtsoort gebonden: het wordt aangetroffen op berk, wilg, els, beuk, hazelaar, amerikaanse vogelkers, Canadese populier, zoetzure kers, walnoot. Op zowel rijke bodem als zeer schrale zandgrond, maar uitsluitend op loofhout.

Klik voor een toelichting op paddestoelenliteratuur! Literatuur:
E. Gerhardt (1999): De grote paddestoelengids voor onderweg, blz. 224 (als Plicatura crispa (Pers.:Fr.) Rea).
S. Ryman & I. Holmåsen (1992): Pilze, blz. 86.
J. Breitenbach & F. Kränzlin (1986): Pilze der Schweiz, Bnd.2, blz. 170.
M. Enderle & H.E. Laux (1980): Paddestoelen op hout, blz. 36 (als Plicatura crispa).

16 december 2004: vindplaats Krulhaarkelkzwam om zeep geholpen Download de brandbrief...Zie ook

15 december 2004: Gesteelde lakzwammen in Hulst
Gesteelde lakzwam
Ganoderma lucidum (Curt.: Fr.) P. Karst. 		Gesteelde lakzwam door L. Noens
Foto: L. Noens (2004)
Beschrijving:
Deze lakzwammen werden aangetroffen aan de voet van een oude (beschadigde, nog levende) Haagbeuk op een vervallen spoorlijn te Hulst (de laatste trein reed hier in 1968). Het was zeven jaar geleden dat Lucien Noens hier nog zo'n zelfde exemplaar signaleerde. De Gesteelde lakzwam gaat volgens de "Atlas van Nederlandse Paddestoelen" niet voor- of achteruit, maar staat als 'kwetsbaar' op de Rode Lijst vermeld, omdat de soort afhankelijk is van verzwakte, oude loofbomen (met name eik en beuk), welke voornamelijk voorkomen in oude lanen en parken en daar worden verwijderd, zodra zij een gevaar voor het verkeer en/of bezoekers vormen.

Klik voor een toelichting op paddestoelenliteratuur! Literatuur:
E. Gerhardt (1999): De grote paddestoelengids voor onderweg, blz. 548.
M.M. Nauta & E.C. Vellinga (1995): Atlas van Nederlandse Paddestoelen, blz. 258.
R. Phillips (1981): Paddestoelen en schimmels van West-Europa, blz. 224.

6 december 2004: Denneslijmkoppen in grovedennenbossen rond Hulst
Denneslijmkop
Hygrophorus hypothejus (Fr.: Fr.) Kumm. 		AFBEELDING_KLN.JPG
Foto: Lucien Noens (2004)
Beschrijving:
Dat het aan het einde van het jaar nog steeds rijk aan paddestoelen kan zijn, bewijst deze waarneming van de Denneslijmkop, die fructificeerd onder Grove den, althans in de streek van Hulst. Op plaatsen met voedselarme, droge zandgrond, soms tussen mos en waar het zonlicht de grond kan bereiken, staan ze in kleine groepjes. Het betreft hier het waterwingebied te Clinge en dat is de enige groeiplaats die Lucien hier kent.
De Denneslijmkop staat in de Rode Lijst vermeld als 'bedreigd'.

Klik voor een toelichting op paddestoelenliteratuur! Literatuur:
E. Gerhardt (1999): De grote paddestoelengids voor onderweg, blz. 130.
R. Phillips (1981): Paddestoelen en schimmels van West-Europa, blz. 59.

5 december 2004: enkele meters Blauwe korstzwammen in Hulst Bekijk de foto van L. NoensZie ook

19 november 2004: Paarse wasporia in Hulst
Paarse wasporia
Ceriporia purpurea (Fr..: fr.) Donk 		Paarse wasporia door L. Noens
Foto: L. Noens (2004)
Beschrijving:
Het is nu de tijd dat je in het bos ook eens de onderkanten van takken en stammen bekijkt. De wasporia groeide op een dood iepentakje. Volgens het 'Overzicht van de paddestoelen in Nederland' geeft de Paarse wasporia vooral de voorkeur aan sterk vermolmd hout van els en es. De soort is in ons land zeer zeldzaam en ook lastig te determineren, daar de echte paarse kleur pas verschijnt in gedroogde toestand of als je er KOH op doet. De zwam is meestal onzichtbaar daar alles zich afspeelt aan de onderkant van takken die op de grond liggen. Wellicht ook een verklaring voor de zeldzaamheid?

Klik voor een toelichting op paddestoelenliteratuur! Literatuur:
S. Ryman & I. Holmåsen (1992): Pilze, blz. 142.
J. Breitenbach & F. Kränzlin (1986): Pilze der Schweiz, Bnd.2, blz. 296.

18 november 2004: Zwartgespikkelde wasplaten op slaperdijk bij Hargen

Zwartgespikkelde wasplaat
Camarophyllopsis atropunctata (Pers.: FRr.) Arnolds 		Zwartgespikkelde wasplaten door M. Oud
Foto: M. Oud (2004)
Beschrijving:
Op 18 november ontdekte Martijn Oud naast tal van andere interessante paddestoelen een aantal exemplaren van de overal in Europa zeer zeldzame Zwartgespikkelde wasplaat op de Hondsbosche Slaperdijk bij Hargen (een plaatsje tussen Camperduin en Schoorl). Een belangrijk veldkenmerk is de zwartgespikkelde steel, die Martijn niet meteen zag, omdat de meeste spikkeltjes bij de meeste exemplaren door de regen waren afgespoeld. De spikkeltjes bestaan uit bossen donkere hyphen.
De soort wordt bedreigd met uitsterven vanwege de grote internationale zeldzaamheid en gevoeligheid van het biotoop voor verdroging, vermesting en verzuring.

Klik voor een toelichting op paddestoelenliteratuur! Literatuur:
C. Bas et al (1990): Flora Agaricina Neerlandica Vol.2, blz. 113.

25 oktober 2004: Roodgerande houtzwam in Hulst
Roodgerande houtzwam
Fomitopsis pinicola (Swartz.: fr.) P. Karst. 		Roodgerande houtzwam door L. Noens
Foto: L. Noens (2004)
Beschrijving:
Soms krijg je aardige tips, zoals nu van iemand die een 'platte tonderzwam' meent te hebben gezien in een straat met in het trottoir een rij reeds redelijk oude Japanse kers (Prunus japonica). Van sommige van deze bomen is hier bekend dat er al meerdere jaren de prachtige Zwavelzwam op voorkomt. Op één van de bomen groeit aan de voet echter geen Platte tonderzwam, maar iets dat heel wat anders is! ... harde wasachtige, indrukbare opperhuid... een fles water en een zacht borsteltje doen wonderen. Wel doet de natte paddestoel nu erg aan de Gesteelde lakzwam denken... En dan de boomsoort: loofhout kán, maar in de ons omringende buitenlanden is de Roodgerande houtzwam vooral een bewoner van spar.

Klik voor een toelichting op paddestoelenliteratuur! Literatuur:
E. Gerhardt (1999): De grote paddestoelengids voor onderweg, blz. 544.
H. Jahn (1979): Pilze die an Holz wachsen, blz. 150.

25 oktober 2004: Goudhoeden in Arnhem

Goudhoed
Phaeolepiota aurea (Mattuschka: Fr.) Konr. & M. 		Goudhoeden door Jeroen Compagne
Foto: J. Compagne (2004)
Beschrijving:
Ik was maandagochtend 25 oktober met mijn auto onderweg toen ik een halve heksenkring met voor mij onbekende paddestoelen zag. Ik had mijn camera bij me en heb de tijd genomen om te stoppen en enkele foto's te maken. Die middag ben ik thuis uit gaan zoeken om welke soort het ging, maar in mijn boeken kon ik hem niet vinden. Gelukkig bood Internet uitkomst en daar ontdekte ik dat mijn paddestoel 'Goudhoed' moest heten. Ik heb vervolgens mijn vondst laten verifiëren door een mycoloog en toen ontdekte ik dat deze soort, die elders in Nederland heel zeldzaam is, in en rond Arnhem veel vaker wordt gevonden. De paddestoelen bevinden zich op de Parkweg dicht bij de kruising met de Wagnerlaan. Bij jonge vruchtlichamen zijn de plaatjes wit; zij kleuren later okerbruin door de rijpe sporen.

Klik voor een toelichting op paddestoelenliteratuur! Literatuur:
E. Gerhardt (1999): De grote paddestoelengids voor onderweg, blz. 244.
G. Keizer (1997): Paddestoelen Encyclopedie. Rebo, blz. 238.

25 oktober 2004: Spechtinktzwammen in Oldenzaal

Spechtinktzwam
Coprinus picaceus (Bull.:Fr.) S.F. Gray 		Spechtinktzwam door Gerben Winkel
Foto: G. Winkel (2004)
Beschrijving:
Maandag 25 oktober fietste ik langs houtzagerij De Volharding in Oldenzaal Zuid en zag tot mijn grote verrassing een dertigtal spechtinktzwammen staan in het houtafval langs de afrastering van de zagerij. Bij navraag bleek dit houtspaanderafval afkomstig van bomen uit Frankrijk Misschien zijn sporen meegelift met het transport van de bomen. In Twente heb ik niet eerder spechtinktzwammen gezien. Volgens de Kaartenbijlage bij het Overzicht van de Paddestoelen in Nederland (2000) zijn er inderdaad geen meldingen van Spechtinktzwammen uit Twente. Maar evenmin uit Noord-Holland, waar enkele weken geleden, in de Schoorlse Duinen, ook voor het eerst Spechtinktzwammen werden gevonden.

Klik voor een toelichting op paddestoelenliteratuur! Literatuur:
E. Gerhardt (1999): De grote paddestoelengids voor onderweg, blz. 352.
G. Keizer (1997): Paddestoelen Encyclopedie. Rebo, blz. 254.
R. Phillips (1981): Paddestoelen en schimmels van West-Europa, blz. 178.

23 oktober 2004: Bleke grondbekerzwammen in de Haarlemmermeer

Bleke grondbekerzwam
Geopora foliacea (Schaeff.) Ahmad 		Bleke brondbekerzwam door Martijn Oud
Foto: M. Oud (2004)
Beschrijving:
Tijdens de NMV-excursie op 23 oktober vonden we op het voormalige Floriade-terrein in de Haarlemmermeer tientallen exemplaren van de Bleke grondbekerzwam (Geopora foliacea)! Deze soort, die in de Rode Lijst te boek staat als 'VN' (=verdwenen uit Nederland), is slechts enkele malen eerder in ons land waargenomen: in één uurhok in Zuid-Holland en drie in Noord-Brabant.
Geopora foliacea verschilt van het Zandputje (G. arenicola) o.a. door de grootte van het vruchtlichaam (bij G. foliacea wel 4 cm), de dikte van het vruchtvlees (bij G. foliacea een paar mm dik) en het voorkomen op zware (klei)grond (G. arenicola is een soort van kalkrijke zandgrond). De milieuvoorkeur verschilt ook enorm van de Cedergrondbekerzwam (G. sumneriana), die in het voorjaar op humusarme grond onder Cedrus en Taxus groeit.

Klik voor een toelichting op paddestoelenliteratuur! Literatuur:
L. Hansen & H. Knudsen (red.) (2000): Nordic Macromycetes, Vol.1, blz. 98.
R.W.G. Dennis (1981): British Ascomycetes, blz. 34 (als: Sepultaria foliacea).

18 oktober 2004: Inktviszwammen in de Muy op Texel Bekijk de foto van S. Schilperoort Zie ook

10 oktober 2004: Echte pruikzwam opnieuw in Haarlemmer Hout

Echte pruikzwam
Hericium erinaceus (Bull.: Fr.) Pers. 		Pruikzwam door F. Reeskamp
Foto: F. Reeskamp (2004)
Beschrijving:
Op een linde in de Korte Spanjaardslaan in Haarlem, ten zuiden van de Haarlemmer Hout, zit deze week weer een groot exemplaar van de Echte pruikzwam. Dit is een kenmerkende soort voor 'groot hout' en daarom bedreigd, omdat oude, zieke bomen vaak worden opgeruimd. Alleen in oude lanen en parken, op plaatsen waar oude bomen geen gevaar vormen, en in natuurgebieden met voldoende oude bomen (zeldzaam in ons land!) bestaat de kans pruikzwammen aan te treffen. Door de extensivering van het bosbeheer bestaat de kans dat deze op de Rode Lijst geplaatste soort in ons land wat zal gaan toenemen.
Nabij Haarlem liggen twee uurhokken, waarin de Echte pruikzwam regelmatig wordt aangetroffen. De hier afgebeelde paddestoel verschijnt al enige jaren achtereen op dezelfde boom en wordt in het kader van de Paddestoelenmonitoring voor het NEM-project al vanaf het begin 'in de gaten' gehouden door leden van de KNNV afdeling Haarlem.

Klik voor een toelichting op paddestoelenliteratuur! Literatuur:
E. Arnolds (2003): De Stekelzwammen en Pruikzwammen van Nederland en België, Coolia 46(3), supplement. Blz. 23.
E. Gerhardt (1999): De grote paddestoelengids voor onderweg, blz. 572.
G. Keizer (1997): Paddestoelen Encyclopedie. Rebo, blz. 107.
R. Phillips (1981): Paddestoelen en schimmels van West-Europa, blz. 245.

5 oktober 2004: Gerimpeld mosoortje in Holwerd

Gerimpeld mosoortje
Arrhenia retiruga (Bull.: Fr.) Redhead (var. retiruga) 		Gerimpeld mosoortje door Willem Labeij
Direct-Scan: W. Labeij (2004)
Beschrijving:
In Holwerd kijkt Willem Labeij vooral naar het kleine spul (zoals elders op deze site ook is te zien). Het Gerimpeld mosoortje groeit hier als necrotrofe parasiet op Groot laddermos (Pseudoscleropodium purum). Er komen twee soorten mosoortjes voor op slaapmossen, beide zijn erg zeldzaam en staan als 'gevoelig' op de Rode Lijst. Het iets minder zeldzame Gesteeld mosoortje (Arrhenia spathulata), dat in ons land op Groot duinsterretje (Tortula ruralis) groeit, wordt door Krieglsteiner gezien als een variëteit van het gerimpleld mosoortje en is derhalve in zijn boek opgenomen onder de naam Arrhenia retiruga var. spathulata.
De afbeeldingen zijn tot stand gekomen door het mos en de paddestoeltjes op de glasplaat van de scanner te leggen. Klik hier voor meer uitleg over deze techniek.

Klik voor een toelichting op paddestoelenliteratuur! Literatuur:
G.J. Krieglsteiner (2001): Die Großpilze Baden-Württembergs, Band 3, blz. 130.
L. Hansen & H. Knudsen (red.) (1992): Nordic Macromycetes, Vol.2, blz. 99.

30 september 2004: Blauwe molenaarssatijnzwammen in Staverden

Blauwe molenaarssatijnzwam
Entoloma bloxamii (Berk. & Br.) Sacc. 		Blauwe molenaarssatijnzwam door m.E. Noordeloos
Foto: M.E. Noordeloos (2004)
Beschrijving:
Vandaag een zeer spectaculaire vondst: meer dan 20 exemplaren van Entoloma bloxamii in de kleiputten van Staverden. Een plek waar deze soort overigens al eerder gevonden is. De Blauwe molenaarssatijnzwam komt voor in onbemeste graslanden op min of meer kalkhoudende gronden en is als 'gevoelig' opgenomen in de Rode Lijst door de zeldzaamheid en door verrijking en verruiging van de standplaatsen.

Klik voor een toelichting op paddestoelenliteratuur! Literatuur:
M.E. Noordeloos & H.A. Wouda (2005): Een rijke groeiplaats van de Blauwe molenaarssatijnzwam. Coolia 48/1, blz. 17-18.
E. Gerhardt (1999): De grote paddestoelengids voor onderweg, vermeld als 'verwisselbaar met' bij: E. nitidum op blz. 236.
J. Breitenbach & F. Kränzlin (1995): Pilze der Schweiz, Bnd.4, blz. 56.
M.E. Noordeloos (1992): Entoloma s.l. (Finsi Europaei, Bnd.5), blz. 115.
M.E, Noordeloos (2004): Entoloma s.l. (Finsi Europaei, Bnd.5a), blz. 840.